ΣΥΡΟΣ, ΕΝΑΣ ΤΟΠΟΣ ΑΡΧΟΝΤΙΑΣ, ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

    Η Σύρος έχει έκταση 86 τετραγωνικά χιλιόμετρα και 12000 κατοίκους. Σύρος ή Ερμούπολη είναι η πρωτεύουσα του νησιού, όπου υπάρχει το λιμάνι. Η Ερμούπολη συνιστά τη διοικητική πρωτεύουσα των Κυκλάδων και βρίσκεται στο κέντρο των Κυκλάδων. Σε δύο υψώματα απλώνονται τα λευκά σπίτια και τα δημόσια κτήρια του τελευταίου αιώνα. Η Σύρος σκεπάζεται από κήπους κι αμπέλια.

   Το νησί μάλλον πήρε το όνομά του από το φοινικικό της Συρίας. Υπήρξε η πατρίδα του χοιροβοσκού Ευμαίου. Η πόλη βρίσκεται στη θέση της αρχαίας πόλης, από την οποία δεν σώζεται κάτι. Η Άνω Σύρος ιδρύθηκε τον 13ο αιώνα από Βενετούς. Το 1821, οι κάτοικοι από τα Ψαρά, την Χίο, την Σάμο, την Κάσο και την Μικρά Ασία, διώχθηκαν από τους Τούρκους κι από τον τόπο τους, κατέφυγαν στο νησί, όπου ίδρυσαν την Ερμούπολη και τη συνοικία Βροντάδο. Τότε η Σύρος ήταν υπό την προστασία της Γαλλίας. Η Σύρος άνθισε έως τα μέσα του 19^ου αιώνα ένεκεν της βιομηχανίας, του δέρματος, της υφαντουργίας και των ναυπηγείων. Το νησί έγινε βασικός σταθμός εμπορίου στις Κυκλάδες και το δεύτερο πιο μεγάλο εμπορικό κέντρο μετά την Αθήνα. Άνθισε οικονομικά, εμπορικά, βιομηχανικά, πολιτικά, πολιτιστικά κι εξελίχθηκαν οι τέχνες και τα γράμματα.

   Στην πρωτεύουσα υπάρχουν δρόμοι μαρμάρινοι και ψηλοτάβανα, πολύχρωμα, νεοκλασικά, αρχοντικά κτήρια του 19^ου αιώνα. Μπορεί να περπατήσει κανείς από την αποβάθρα, την ψαραγορά, προς την οδό Βενιζέλου ή Ερμού και να κατευθυνθεί βόρεια του λιμανιού, στην βασική πλατεία Μιαούλη με τις στοές, εκεί όπου χτυπά η καρδιά της Ερμούπολης, που συνιστά ένα ωραίο αρχιτεκτονικό συγκρότημα. Στο διοικητικό κέντρο της πόλης, στην πλατεία Μιαούλη, και στο λιμάνι, οι φοίνικες, τα καταστήματα, τα εστιατόρια και τα καφενεδάκια, δημιουργούν μια ωραία ατμόσφαιρα. Η πλατεία πήρε το όνομά της από τον Ανδρέα Μιαούλη, τον ήρωα της Ελληνικής Επαναστάσεως, και παλιά ήταν παραθαλάσσια. Το 1968, η πλατεία κοσμήθηκε με μάρμαρο της Τήνου.

   Κομψοτέχνημα του 1870, εμπνευσμένο από τον Γερμανό κι Έλληνα υπήκοο αρχιτέκτονα Ερνέστο Τσίλερ, αποτελεί το μεγαλοπρεπές κι επιβλητικό Δημαρχείο. Το αρχιτεκτόνημα έχει ιονικά χαρακτηριστικά κι έχει δεχθεί επίδραση από την Τοσκάνη. Το Δημαρχείο στην πρόσοψη προς την πλατεία, είναι τριώροφο και στην πίσω πλευρά, είναι διώροφο. Στην μπροστινή είσοδο η σκάλα έχει ύψος δεκαπέντε μέτρα. Εσωτερικά υπάρχουν φουαγιέ, αυλές, πίνακες ζωγραφικής κι αγάλματα. Το κτήριο στεγάζει δικαστήρια, το υποθηκοφυλακείο, όπως κι άλλες δημοτικές και δημόσιες υπηρεσίες. Στο δεξιό τμήμα της πλατείας υπάρχει η λέσχη Ελλάς. Η εξωτερική όψη του κτηρίου κι η εσωτερική του διαρρύθμιση, μαρτυρούν την αρχοντιά, που είχε η Ερμούπολη, όταν ήκμασε. Εξέχον κτήριο είναι το πολυτελές θέατρο Απόλλων, το οποίο βρίσκεται γύρω από το Δημαρχείο, το οποίο κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1860 από τον Ιταλό αρχιτέκτονα Pietro Sampo. Στο θέατρο λαμβάνει χώρα το Φεστιβάλ του Αιγαίου.

   Στο Δημαρχείο στεγάζεται το Αρχαιολογικό Μουσείο, με είσοδο στην πίσω πλευρά του κτηρίου, το οποίο χτίστηκε το 1834. Το μουσείο έχει ευρήματα της τρίτης χιλιετίας π.Χ., αιγυπτιακό αγαλματίδιο του 730 π.Χ., συλλογή με αγγεία, γλυπτά της προϊστορικής εποχής, επιγραφές, επιτύμβιες κι ανάγλυφες στήλες από την ελληνιστική και την ρωμαϊκή εποχή, καθώς και κυκλαδικές μορφές. Στο βιομηχανικό μουσείο της Ερμούπολης βλέπει κανείς συλλογές κι εκθέματα για τη ναυτιλία και τη βιομηχανία. Υπάρχει δημοτική βιβλιοθήκη, η οποία διαθέτει παλιά και σύγχρονα βιβλία για τους αναγνώστες.

   Στην Ερμούπολη αντικρίζει κανείς τον κινηματογράφο Παλλάς και το μέγαρο του Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου, όπου στο εσωτερικό υπάρχουν σκάλες και τοιχογραφίες. Στην παραλία της Ερμούπολης υπάρχουν εστιατόρια, ταβέρνες, καφέ και μπαρ. Στο τέρμα της παραλίας βρίσκονται οι παλιές αποθήκες και το κτήριο του Τελωνείου, ένα κτίσμα του 19ου αιώνα. Η Πινακοθήκη των Κυκλάδων, η οποία στεγάζεται σε παλαιό πέτρινο κτήριο, χτίστηκε το 1830 και διαθέτει μικρό θέατρο.

   Μέγαρα, αρχοντικά, καπετανόσπιτα διώροφα και τριώροφα, με παράθυρα, σιδεριές και ζωγραφιστά ψηλά ταβάνια, με ξύλινες πόρτες, μαρμαρένια μπαλκόνια, τα οποία ατενίζουν το Αιγαίο στην αριστοκρατική συνοικία Βαπόρια, υψώνονται πάνω από τη θάλασσα σα βαπόρια. Κοντά είναι η μικρή παραλία με μια πέτρινη και βραχώδη εξέδρα, με θέα τη Σύρο. Ο τόπος προσφέρεται για βουτιές και καφέ. Στα Βαπόρια υπάρχουν στενά και μαγαζιά για φαγητό.

   Βορειοανατολικά δεσπόζει ο μεγαλοπρεπής κι επιβλητικός ναός του Αγίου Νικολάου με τον τρούλο, το μαρμάρινο τέμπλο, τον περίτεχνο άμβωνα, το εικονοστάσι, τους πολυελαίους από την Τεργέστη, τις τοιχογραφίες και τις αγιογραφίες από το χέρι και το πινέλο των καλύτερων αγιογράφων της εποχής. Η εικόνα του Αγίου Νικολάου επαργυρώθηκε το 1852 στην Μόσχα. Η εκκλησία κατασκευάστηκε στα μέσα του 19^ου αιώνα. Εκκλησιαστική χορωδία λειτουργεί από το 1920. Το 1842, χτίστηκε η μητρόπολη της Ερμούπολης και σχετίζεται με τη δημιουργία της πόλης. Στο ναό υπάρχει η εικόνα της Παναγίας διά χειρός Δομίνικου Θεοτοκόπουλου. Αν βρεθεί κανείς την περίοδο του Πάσχα στο νησί, βλέπει φωτισμένα τα αρχοντικά της Ερμούπολης.

   Μπορεί κανείς να κάνει έναν περίπατο στα στενά, πλακόστρωτα σοκάκια της συνοικίας Βροντάδο, στα σκαλοπάτια και τα λιθόστρωτα, ελικοειδή δρομάκια του διατηρητέου, μεσαιωνικού οικισμού της Άνω Σύρου, μέχρι να φτάσει στην κορυφή του λόφου, από όπου η Ερμούπολη φαίνεται πανοραμικά. Η Άνω Σύρος είναι η επέκταση της πρωτεύουσας της Σύρου. Όταν είναι καθαρός ο ουρανός, το βλέμμα φτάνει έως την Τήνο, την Δήλο, την Πάρο και την Νάξο. Στην πλατεία της Άνω Σύρου βρίσκεται η προτομή του συνθέτη Μάρκου Βαμαβακάρη. Προς τιμήν του συνθέτη του ρεμπέτικου και του λαϊκού τραγουδιού υπάρχει μουσείο. Οι λευκές οικίες με τα πολύχρωμα παραθυρόφυλλα, είναι χτισμένες σε απλή κυβική μορφή, η μία πάνω στην άλλη, κι έχουν κήπους κι ολάνθιστες αυλές με μπουκαμβίλιες. Στην αρχιτεκτονική των σπιτιών αποτυπώνονται η επίδραση από τον Μεσαίωνα, η κυριαρχία των Βενετών του 13ου αιώνα και το κυκλαδίτικο ύφος. Την Άνω Πόλη κοσμούν μικροί ναοί, μαγαζιά, ταβέρνες και μνημεία. Την Οδό Δον Ι. Στεφάνου ή Πιάτσα στολίζουν μαγαζιά, καφενεία και ταβέρνες. Από αυτό το σημείο είναι ωραία η θέα προς την Ερμούπολη. Πλησίον της Πιάτσας, στο Μουσείο Παραδοσιακών Επαγγελμάτων, εκτίθενται τα εργαλεία των μαραγκών, των καλαθοπλεκτών, το καπνιστήρι του μελισσοκόμου, τα ψαλίδια του μπαρμπέρη, οι ραπτομηχανές κι άλλα αντικείμενα επαγγελματιών. Παλαιά η Άνω Σύρος υπήρξε οχυρό χτισμένο σε απόκρημνους βράχους και φύλαγε τους κατοίκους από τις επιδρομές των πειρατών. 

   Στα δυτικά της Σύρου βρίσκεται το γραφικό ψαροχώρι Κίνι, με την αμμουδερή παραλία και τα καθαρά νερά, την ταβέρνα με τα φρέσκα θαλασσινά, τα νόστιμα τοπικά εδέσματα και το άγαλμα της Παναγιάς της γοργόνας, τιμής ένεκεν όσων χάθηκαν στη θάλασσα. Κοντά είναι η παραλία Δελφίνι.

   Δυτικά της νήσου είναι η αμμουδερή παραλία Γαλησσάς, με τα ρηχά νερά, τις ταβέρνες με  το σπιτικό φαγητό και τα beach bars, όπου μπορεί κάποιος να κάνει θαλάσσια αθλήματα. Το μονοπάτι του τόπου κατευθύνει στον μικρό ναό της Αγίας Πακού, με όμορφη θέα στο Αιγαίο και τον μικρό κόλπο. Κοντά είναι η παραλία Αρμεός. Στην είσοδο σπηλιάς είναι χτισμένη η εκκλησία του Αγίου Στεφάνου. Εκεί φτάνει κανείς από μονοπάτι ή με βαρκάκι από τον Γαλησσά. Από αυτή τη γωνιά η θέα του ηλιοβασιλέματος είναι εκπληκτική.

   Νότια της Σύρου βρίσκονται η βραχώδης ακτή, οι αμμώδεις κόλποι της Βάρης, του καταπράσινου Μέγα Γυαλού, με τα σκιερά δέντρα, των αμμουδερών Αγκαθωπών, με τα χρυσαφένια ρηχά νερά και το διπλανό μικρό νησί Στρογγυλό, το οποίο συνδέεται με τη χερσόνησο μέσα από μια στενή λωρίδα άμμου. Συνεχίζοντας την πορεία, ο περιηγητής συναντά τις παραλίες Ποσειδωνία ή Ντελαγκράτσια και Φοίνικας. Η Ποσειδωνία έχει νεοκλασικά, επιβλητικά αρχοντικά, την έπαυλη Τσιροπινά, όπου στεγάζεται το Δημαρχείο της Ποσειδωνίας, πολιτιστικό κέντρο, εκκλησίες και το παρεκκλήσι του Αγίου Ιωάννη. Κοντά είναι η παραλία Κόμητο, με το πράσινο, και τα γαλαζοπράσινα νερά. Η παραλία Επισκοπείο ή Επισκοπειό προσφέρεται για κολύμπι, γαλήνη κι ηρεμία.

   Στο βόρειο τμήμα της Σύρου, στην Απάνω Μεριά, κυριαρχούν το πράσινο, ο μάραθος, το θυμάρι, οι ελιές, με τις βαθιές, χρυσαφένιες αποχρώσεις στα φύλλα τους, οι λόφοι κι η βραχώδης ακτογραμμή. Εδώ παράγεται τυρί και φυτρώνει άγρια κάπαρη. Υπάρχουν οι οικισμοί Μύτακας, Παπούρι, Ρωχωπό, Μαρμάρι, Πλατύ Βουνί και Σαν Μιχάλης, με την ταβέρνα με τα τοπικά πιάτα. Ο Κάμπος είναι το βοριότερο χωριό του νησιού. Όμορφες είναι οι παραλίες Λια, Μαρμάρι, Αμερικάνου και Γράμματα. Στον όρμο των Γραμμάτων, υπάρχουν σκαλισμένες επιγραφές πάνω σε βράχους, από τα ρωμαϊκά και τα βυζαντινά χρόνια από τους ναυτικούς. Μπορεί ο πεζοπόρος να περπατήσει από το χωριό Ρηχωπό έως τη σπηλιά Φερεκίδη και το χωριό Πλατύ Βουνί.

   Τοπικά εδέσματα αποτελούν τα νόστιμα, χρωματιστά Συριανά λουκούμια, σε ποικίλες γεύσεις, όπως είναι το τριαντάφυλλο, η μαστίχα και το περγαμόντο. Τα λουκούμια παράγονται με ζάχαρη, νερό του τόπου κι άμυλο, αρωματίζονται με ροδόνερο, μαστίχα Χίου και περγαμόντο κι είναι επικαλυμμένα με άχνη ζάχαρη. Τα λουκούμια απολαμβάνονται με τον καφέ ή με ένα ποτήρι δροσερό νερό. Η παραδοσιακή χαλβαδόπιτα, η οποία παράγεται στο νησί, είναι τα μαλακά φύλλα όστιας, οι γκοφρέτες με γέμιση από πάστα ξηρών καρπών, αμυγδάλων, κράνμπερι, μελιού, ζάχαρης, ξυδιού κι ασπραδιού αβγού. Αυτά τα γλυκά έφεραν προίκα οι πρόσφυγες από την Μικρά Ασία τον 19ο αιώνα. Ακόμη, τοπικό γλυκό είναι οι παστελαριές, ένα είδος παστελιού, με αποξηραμένα σύκα, αμύγδαλο και σουσάμι. Ευφραίνουν τον ουρανίσκο η ντόπια καπαροσαλάτα με την κάπαρη, η μαϊντανοσαλάτα με μαϊντανό, λεμόνι, κρεμμύδια και κάπαρη, η μαραθόπιτα, με άγριο μάραθο κι η αετόπιτα, με ψαρικά και λαχανικά. Εξέχουσα είναι η αθερινόπιτα, στην οποία η αθερίνα έχει περαστεί από αλεύρι, μέντα και μαϊντανό, είναι τηγανισμένη και σερβιρισμένη με ντομάτα, κρεμμύδι ή αβγό. Οι νοικοκυρές βάζουν στη σαλάτα άγρια κάπαρη από την Άνω Μεριά, κρίταμο και λιαστές ντομάτες.

   Κοκκινιστά καράβομα, σαλιγκάρια σε σάλτσα ντομάτας, με φασκόμηλο, σίσυρα, αργομαγειρεμένο χοιρινό, φλιγκούνι, συκωταριά, κοκκινιστό κρέας με κυδώνι και μελωμένες μελιτζάνες σε αργοβρασμένη σάλτσα ντομάτας, είναι κάποιες από τις ιδιαίτερες Συριανές γεύσεις. Οι Συριανοί αρωματίζουν τις γεύσεις με βότανα κι υλικά. Οι ντόπιοι μαγειρεύουν λαχανοντολμάδες με σταφίδες, σουτζουκάκια με κύμινο και ρίγανη, και ψάρι με κάπαρη.

   Ο επισκέπτης μπορεί να δοκιμάσει λουκάνικα, με άγριο μάραθο και σκόρδο, αλλαντικά αρωματισμένα με άγριο μαραθόσπορο, σκόρδο, πιπέρι και μπαχαρικά, λούζα, το καπνιστό χοιρινό με πιπέρι, μπαχάρι, γαρύφαλλο και κανέλα, και σκορδολουκάνικο. Στην Σύρο παράγεται μια ποικιλία από τυριά. Ξεχωριστά είναι το πικάντικο τυρί Σαν Μιχάλη, με γεύση καρυδιού, η γλυκιά γραβιέρα, η πικάντικη κοπανιστή, το κρεμώδες ανθότυρο, το πτερωτό, τυρί, το οποίο πήρε το όνομά του από τις πέτρες, τις οποίες χρησιμοποιούσαν στο άρμεγμα της κατσίκας, η απαλή κι ανάλατη τυροβολιά, η ξινομυζήθρα και το ξινότυρο. Οι τσακιστές ελιές σε άλμη, οι πάστες, τα άγρια βότανα για ροφήματα και το χρυσαφένιο θυμαρίσιο μέλι, συμπληρώνουν τις τοπικές γεύσεις. Ο ήλιος και το αργιλώδες υπέδαφος προσδίδουν ξεχωριστό άρωμα στα τοπικά, λευκά κρασιά των ποικιλιών Ασύρτικο και Κουντούρα.

   Η Σύρος είναι ένας όμορφος τόπος, με ιστορία κι αρχοντιά, ο οποίος συνδυάζει τη θάλασσα και το βουνό. Στο νησί αυτό ο επισκέπτης μπορεί να περάσει ωραίες στιγμές, να εξερευνήσει το μέρος, να γευθεί αυθεντικά και παραδοσιακά πιάτα, να αφουγκραστεί την αίγλη του παρελθόντος, να γνωρίσει τους ανθρώπους και τον πολιτισμό. Η Σύρος είναι ένα νησί, στο οποίο ο επισκέπτης μπορεί να περιηγηθεί όλες τις εποχές του χρόνου.

Σύνταξη: Α. Τ.