ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΑΝΟΙΧΤΑ ΠΑΝΙΑ: ΤΗΝΟΣ

Η Τήνος είναι άγριο σε φυσική ομορφιά, αυθεντικό και αστραφτερό πετράδι, το οποίο στολίζει το μπλε στο Νότιο Αιγαίο Πέλαγος. Έχει πνευματικό χαρακτήρα και καλλιτεχνική φύση. Είναι η μούσα του Αρχιπελάγους, το τρίτο σε μέγεθος νησί των Βόρειων Κυκλάδων, με έκταση 197 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Έχει 62 οικισμούς. Βρίσκεται νοτιοανατολικά της Άνδρου, βορειοδυτικά της Μυκόνου και νοτιοδυτικά της Σύρου.

Ο Τσικνιάς, ο οποίος είναι στα νοτιοανατολικά της νήσου, αποτελεί το πιο υψηλό βουνό της Τήνου, με ύψος 729 μέτρα. Στο κεντρικό τμήμα κυριαρχεί ο απόκρημνος βράχος του Εξώμβουργου ή Ξώμπουργου, με ύψος 641 μέτρα, με την αρχαία, βενετική πόλη, και το πιο υψηλό σημείο του βρίσκεται στο δυτικό τμήμα της νήσου, είναι απρόσβλητο και απόκρημνο από τις τρεις πλευρές και το οροπέδιο του Πατέλα ή «Πολέμου Κάμπος», με ύψος 616 μέτρα. Άλλα βουνά είναι το Κεχροβούνι, με ύψος 604 μέτρα, με την ιερά Μονή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και το Όρος, με ύψος 375 μέτρα.

Το έδαφος είναι ορεινό και επικλινές, στο πιο μεγάλο μέρος της Τήνου. Οι αγροί παρουσιάζονται ως «πεζούλες» ή «χαλιά» και διαχωρίζονται από χαμηλούς μαντρότοιχους, τους «τράφους» από «ξερολιθιές», εξού και ο Κορνήλιος Καστοριάδης αποκάλεσε την Τήνο «χειροποίητο νησί». Πεδινή έκταση υπάρχει στο βόρειο μέρος της νήσου, στον κάμπο της Κολυμπήθρας, όπου καλλιεργούνται οπωροκηπευτικά και εσπεριδοειδή.

Η Τήνος διαθέτει 600 αξιοθαύμαστους, εντυπωσιακούς και περίτεχνους σε αρχιτεκτονική περιστεριώνες, δείγματα εξαίρετης, αρχιτεκτονικής, έμπνευσης και φαντασίας, έργα τέχνης, τα οποία αποτελούν το σήμα κατατεθέν στο νησί, είναι φτιαγμένοι με σχιστόλιθο, πέτρα, ασβέστη και γεμάτοι από λιθοκεντήματα. Το νησί έχει 750 εκκλησίες και εξωκλήσια. Ο επιβλητικός τόπος διαθέτει έργα παγκοσμίου καλλιτεχνικού διαμετρήματος και αριστουργήματα λαογραφικής αξίας.

Η χλωρίδα της νήσου συντελείται από μικρά θαμνώδη φυτά, όπως είναι οι κέδροι, οι μυρτιές, τα πουρνάρια, τα σπάρτα και τα θαμνολιβαδικά, ιδανικά για αφέψημα και μαγειρική, όπως είναι το φασκόμηλο, το τσάι του βουνού, η αγριομέντα, η ρίγανη, η κάπαρη και το θυμάρι. Στο νησί υπάρχουν άγρια μανιτάρια σε αρκετές ποικιλίες, κάποια από τα οποία τρώγονται και τα πιο γνωστά είναι οι αρναδικές ή αρναδκίτες, οι οποίες ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τα πλευρώτους και ονομάζονται Pleurotus eryngii var. ferulae.

Η πανίδα της Τήνου αποτελείται από αγριοπερίστερα, λαγούς, αγριοκούνελα, σαύρες, φίδια, αγριοκάτσικα, πέρδικες και αποδημητικά πουλιά, όπως είναι τα τρυγόνια, τα ορτύκια και οι αγριόπαπιες, τα οποία περνούν από το νησί από τον Σεπτέμβριο έως τον Φεβρουάριο.

Η Τήνος πήρε τα όνομά της από το βασιλιά Τήνο, τον πρώτο οικιστή της νήσου και αρχηγό μιας ομάδας Ιώνων από την Καρία της Μικράς Ασίας, ο οποίος έζησε στο νησί τους προϊστορικούς χρόνους. Άλλη εκδοχή αναφέρει ότι προέρχεται από τη φοινικική λέξη "TANNOTH", η οποία σημαίνει φίδι. Τοπική παράδοση αποδίδει την ονομασία στην πριγκίπισσα Τήνο. Μεταγενέστερες ρήσεις αναφέρουν πως η Τήνος έλαβε τα προσωνύμια «Υδρούσα» ή «Υδρόεσσα», ένεκεν των πηγών και των νερών στον τόπο, «Οφιούσα» ή «Φιδούσα», καθότι, σύμφωνα με μελετητές, οι «φίδες» ή «εφίδες» είναι είδος κέδρου, το οποίο ευδοκιμούσε στην Τήνο και σήμερα υπάρχει στην περιοχή του Πανόρμου. Το εν λόγω ξεχωριστό, φυτό-θάμνος, χρησιμοποιείται σε οικοδομήματα, σπίτια και στάβλους, καθώς είναι γερό και ανθεκτικό σε υγρασία και σκόρο. Στην αρχαιότητα το νησί αναφέρεται από τον Αριστοφάνη ως «Σκορδοφόρος», ένεκεν των εκλεκτών του σκόρδων, από τον Καλλίμαχο ως «Αγαθούσα», από τον Αριστοτέλη ως «Υδρούσα» και από τον Δημοσθένη και τον Αισχίνη ως «Ερούσα». Σήμερα, το νησί έχει και το προσονύμιο «νησί του Αιόλου» ένεκεν των ισχυρών βοριάδων του.

Στις νοτιοδυτικές ακτές του νησιού, σε κοντινή περιοχή της Καρδιανής, υπάρχουν ίχνη από την πρώτη εγκατάσταση κατά τη νεολιθική και πρωτοκυκλαδική εποχή. Το 776 π.Χ. στο νησί επικράτησαν οι Ερετριείς. Το 650 π.Χ. η Τήνος πέρασε στη κηδεμονία των Αθηναίων. Το 505 π.Χ. η νήσος ανήκε στον Μιλήσιο Τύραννο Αρισταγόρα. Το 490 π.Χ. το νησί πέρασε στα χέρια των Περσών.

Στους Περσικούς πολέμους, ο Τήνιος Παναίτιος αποκάλυψε στους Έλληνες τα σχέδια των Περσών, εξού και η ονομασία του νησιού αναγραφόταν στον τρίποδα, τον οποίο αφιέρωσαν οι Έλληνες στους Δελφούς. Ο τριήρης του Παναιτίου είναι το σημερινό έμβλημα του Δήμου της Τήνου. Έπειτα, το νησί υπήρξε μέλος της Αθηναϊκής Συμμαχίας. Τον 3ο π.Χ. αιώνα, η νήσος ανήκε στο Βασίλειο των Μακεδόνων και συνιστούσε την έδρα του, ανανεωμένου από τους Ρόδιους, Κοινού των Νησιωτών και ήκμασε. Εν συνεχεία, το νησί υπάχθηκε στη ρωμαϊκή επαρχία της Ασίας. Τον 1ο αιώνα υπέφερε από τις συγκρούσεις των Ρωμαίων με το βασιλιά του Πόντου Μιθριδάτη και από τους πειρατές. Κατά τον Μεσαίωνα και το Βυζάντιο, στο νησί έγιναν πειρατικές επιδρομές, υπήρχαν άνιση κατανομή της γης και σκληροί φόροι. Κατά τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία το νησί παρήκμασε.

Οι Λατίνοι κατέκτησαν την Κωνσταντινούπολη, συμμετείχαν στην Δ΄ Σταυροφορία και δημιουργήθηκε η Λατινική Αυτοκρατορία το 1204. Τα ερχόμενα έτη, οι Σταυροφόροι κατέκτησαν τα νησιά του Αιγαίου. Η Τήνος και η Μύκονος κατακτήθηκαν από τους αδελφούς Ανδρέα και Ιερεμία Γκίζι, οι οποίοι ανήκαν στην επιφανή Οικογένεια Γκίζι από την Βενετία και ήταν ανιψιοί του δόγη Ενρίκο Ντάντολο.

O Ανδρέας Γκίζι (1207 - 1277) ήταν ο πρώτος Λατίνος κυβερνήτης της Τήνου υπό την υψηλή κυριαρχία του Δούκα του Αρχιπελάγους Μάρκου Σανούδου, το 1207. Τον Ανδρέα Γκίζι διαδέχθηκε ο γιος του Βαρθολομαίος Α΄ Γκίζι (1277 - 1303) την 19^η Μαρτίου του 1277 και το 1303, λίγο πριν τον θάνατό του, του δωρήθηκε η Κέα και η Σέριφος, τις οποίες ανακατέλαβαν οι Βενετοί από την Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Οι Γκίζι ήταν οι κυβερνήτες της Τήνου για περίπου δυο αιώνες και τα μέλη της οικογενείας διακρίθηκαν. Ο γιος του Βαρθολομαίου Α΄, ο Γεώργιος Α΄ Γκίζι (1303 - 1311) έγινε μέσω του πρώτου γάμου του Βαρώνος της Χαλανδρίτσας στο Πριγκιπάτο της Αχαΐας, το διάστημα 1286 – 1311, και Καστελάνος της Καλαμάτας το 1292. Ο δεύτερος γάμος του με την Αλίκη νταλε Κάρτσερι του εξασφάλισε την Τριτημορία της Ευβοίας, την οποία κληρονόμησε ο γιος του Βαρθολομαίος Β΄ Γκίζι (1311 - 1341) από την μητέρα του, το 1313. Ο τελευταίος γόνος της Οικογενείας Γκίζι, ο οποίος υπήρξε ο τελευταίος άρχοντας της νήσου, ήταν ο Γεώργιος Γ΄ Γκίζι (1384 - 1390) και με τον θάνατό του, χωρίς απογόνους, το 1390, κληροδότησε με την διαθήκη του και μεταβίβασε τα δύο νησιά, τα οποία κυβερνούσε, την Τήνο και την Μύκονο, στην Δημοκρατία της Βενετίας. Μέλη της Οικογένειας Γκίζι, τα οποία κυβέρνησαν την Τήνο και την Μύκονο ήταν ακόμη ο Γεώργιος Β΄ Γκίζι (1341 - 1352) και ο Βαρθολομαίος Γ΄ Γκίζι (1352 - 1384).

Το νησί ήταν στα χέρια των Βενετών πολλούς αιώνες. Ως το 1715 η Τήνος ήταν ορμητήριο καταστροφικών επιδρομών εναντίον των Τούρκων. Η κεντρική θέση του νησιού στο Αιγαίο Πέλαγος εξηγεί την επιμονή των Βενετών, καθώς όποιος κατείχε την Τήνο, είχε τον έλεγχο του Αρχιπελάγους. Η μακροχρόνια παρουσία των Βενετών ερμηνεύει την ύπαρξη της καθολικής κοινότητας στην νήσο έως και σήμερα.

Το 1715, η Τήνος ήταν το τελευταίο νησί, το οποίο κατέλαβαν οι Τούρκοι. Τα εκατό χρόνια της Τουρκοκρατίας, οι Τήνιοι κρατώντας προνόμια, θρησκευτικά, διοικητικά και οικονομικά, ανέπτυξαν το εμπόριο, τη ναυτιλία και τις βιοτεχνίες. Αυτή την περίοδο και μετά τα Ορλωφικά, το νησί πέρασε στη Ρωσική κατοχή τα χρόνια 1770-1774. Η Τήνος συμμετείχε ενεργά στην Επανάσταση του 1821. Οι Τήνιοι πρόσφεραν στον αγώνα για την απελευθέρωση από τους Τούρκους στη ξηρά και στη θάλασσα. Ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας ξεκίνησε από τον Πύργο της Τήνου την 31η Μαρτίου του 1821, με αρχηγό το Γεώργιο Παλαμάρη και η Χώρα της Τήνου ακολούθησε την 30η Απριλίου.

Ο Ναπολέων Βοναπάρτης πέρασε από το νησί, διέμεινε στα Λουτρά, στο Δήμο του Εξωμβούργου, όπου υπάρχουν στοιχεία και μνημεία του ρωμαϊκού πολιτισμού.

Στο τέλος του 18ου αιώνα, υπήρξε δεσμός με τον ελληνισμό των Μικρασιατικών παραλίων και ήκμασε στην Σμύρνη η παροικία των Τηνίων, της οποίας γόνος υπήρξε ο Άγιος Αμβρόσιος, ο μετέπειτα Μητροπολίτης Μοσχονησίων.

Την 30η Ιανουαρίου του 1823, η εύρεση της ιεράς εικόνας της Παναγίας προκαλεί εθνική συγκίνηση και ερμηνεύεται ως ιερό μήνυμα για το δίκαιο του αγώνα. Συγκίνηση και αγανάκτηση προκαλεί τον Δεκαπενταύγουστο του 1940 ο τορπιλισμός του ευδρόμου «Έλλη» από ιταλικό υποβρύχιο.

Το νησί διοικητικά περιελάμβανε δύο δήμους, οι οποίοι ενοποιήθηκαν και συγχωνεύτηκαν στον Δήμο της Τήνου, σύμφωνα με το Πρόγραμμα Καλλικράτης, και μία κοινότητα. Τα χωριουδάκια του νησιού είναι κατάλευκα. Ξεχωρίζουν τα χωριά με το κυκλαδίτικο χρώμα, ο Πύργος, το λευκό διαμάντι των Κυκλάδων, η Καρδιανή, ο Πάνορμος και ο Τριαντάρος, ακόμη και για τη νυχτερινή τους ζωή. Υστέρνια, Κτικάδο, Μπερδεμιάρος, Φαλατάδος, Λουτρά και Τριπόταμος είναι χωριά, στολίδια λευκά, σκαρφαλωμένα στις πλαγιές και τους κάμπους. Αγαπημένος είναι ο Άγιος Ρωμανός, ένας ήσυχος τόπος, με όμορφη θέα στη Σύρο και τη Τζιά. Ομορφιά και γραφικότητα συναντάς στην Κώμη και τον Αρνάδο.

Ο Δήμος του Εξωμβούργου καταλαμβάνει το κεντρικό τμήμα της Τήνου και περιλαμβάνει τα εξής δημοτικά διαμερίσματα με τα υπαγόμενα αντίστοιχα χωριά: Αγάπη, Σκλαβοχωριό ή Σκλαβοχώρι, Καλλονή, Αετοφωλιά, Κάτω Κλείσμα, Καρκάδος, Κάμπος, Ξινάρα, Άγιος Ρωμανός, Λουτρά, Σμαρδάκι, Βουρή, Φσίνος, Ταραμπάδος, Καρδιανή, Όρμος Καρδιανής, Κτικάδος, Κιόνια, Σπεράδος, Τριπόταμος, Άγιος Μάρκος (Τσιαμπιά), Χατζιράδος, Κώμη, Κολυμπήθρα, Κρόκος, Περάστρα, νησί Δρακονήσιο, Σκαλάδος, Στενή, Κέχρος, Λιβάδα, Μέση, Μυρσίνη, Ποταμιά, Τζάδος, Υστέρνα (τέως Ιστέρνια), Όρμος Υστερνίων (τέως Όρμος Ιστερνίων), Φαλατάδος, Βώλαξ (ή Βωλάξ ή Βώλακας) και Κουμάρος. Ο Δήμος της Τήνου, ο οποίος καταλαμβάνει το νότιο τμήμα της νήσου περιλαμβάνει τα ακόλουθα δημοτικά διαμερίσματα με τα υπαγόμενα αντίστοιχα χωριά: Τήνος (Χώρα), Άγιος Φωκάς, Καρυά, Μουντάδος, Δύο Χωριά, Αρνάδος, Λυχναφτιά, Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Κεχροβουνίου, Όρμος Αγίου Ιωάννου, Φερό Χωριό, Τριαντάρος, Αγία Βαρβάρα, Άγιος Σώστης, Λαούτη και Μπερδεμιάρος.

Η Κοινότητα Πανόρμου, η οποία καταλαμβάνει το βόρειο τμήμα της νήσου, περιλαμβάνει τα χωριά Πάνορμος, Βεναρδάδος, Κουμελάς, Μαμάδος, Μαρλάς, Όρμος Πανόρμου, Παλτιά και Ρόχαρης.

Οι Τήνιοι ασχολούνται με την γεωργία, την κτηνοτροφία, την μελισσοκομία, την ναυτιλία, την αλιεία και τον τουρισμό.

Ξεχωριστή είναι η επεξεργασία του μαρμάρου, η Τηνιακή Μαρμαροτεχνία. Στο νησί υπάρχουν μαρμαροτεχνίτες και τοποθετητές. Οι κάτοικοι ασχολούνται με το εμπόριο μαρμαροπλακών και εξάγουν το μάρμαρο της Τήνου και σε χώρες του εξωτερικού. Το μάρμαρο έφτασε έως τα ανάκτορα του Μπάνκινχαμ και το Μουσείο του Λούβρου για να τα καλλωπίσει. Το νησί είναι ένα υπαίθριο μουσείο μαρμαρογλυπτικής, λαξευμένο με αγάπη και μεράκι από τεχνίτες. Εδώ ο επισκέπτης θα δει περίτεχνες λεπτομέρειες σε κάθε γωνία, στα καμπαναριά, τα υπέρυθρα των σπιτιών, τις πλατείες, τους φεγγίτες, το νεκροταφείο του Πύργου, που φέρνει στο νου έκθεση γλυπτικής. Λέγεται πως ο Φειδίας δίδαξε τη γλυπτική τέχνη στους Τηνίους. Ο επισκέπτης αξίζει να περάσει από το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, τα Μουσεία Μαρμαροτεχνίας και Τηνίων Καλλιτεχνών στον Πύργο και το Μουσείο της Ευαγγελίστριας για να θαυμάσει τα έργα της νεοελληνικής γλυπτικής των διακεκριμένων καλλιτεχνών και των μαρμαρογλυπτών του Γιαννούλη Χαλεπά, του Δημητρίου Φιλιππότη, των αδερφών Φυτάλη, του Λαζάρου Σώχου, του Γεωργίου Βιτάλη, του Νικολάου Γκύζη και του Νικηφόρου Λύτρα. Όποιος επιθυμεί, μπορεί να παρακολουθήσει μαθήματα σε εργαστήριο μαρμαρογλυπτών.

Ο τουρισμός κατά το θέρος βρίσκεται σε υψηλό επίπεδο, όπως και όλο το χρόνο, ένεκεν του πανελλαδικού προσκυνήματος της εικόνας της Ευαγγελίστριας. Προστάτιδα των Τηνιακών είναι η Παναγία. Πλήθος ευσεβών, πιστών από όλη τη Γη, καταφθάνει στην Τήνο για προσκύνημα. Ο αριθμός των επισκεπτών και των προσκυνητών, οι οποίοι συρρέουν στο πιο μεγάλο προσκύνημα του Έθνους, υπολογίζεται σε 1,5 εκατομμύρια το έτος.

Στο κυκλαδονήσι υπάρχει ο ναός της Παναγίας της Ευαγγελίστριας, με την ομώνυμη, θαυματουργό, εικόνα. Η Εκκλησία εορτάζει την 25^η Μαρτίου, στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και τελείται πανηγύρι. Είναι ένας από τους δημοφιλείς προορισμούς του Δεκαπενταυγούστου, της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Την 30^η Ιανουαρίου, των Τριών Ιεραρχών, εορτάζεται η επέτειος της εύρεσης της αγίας εικόνας της Μεγαλόχαρης, τελείται το έθιμο της λαμπαδηφορίας, τα «Φαναράκια», ψάλλουν τοπικά τραγούδια και ακολουθεί πανηγύρι. Το απόγευμα αυτής της ημέρας γίνεται λιτανεία και περιφορά της εικόνας στη χώρα της Τήνου. Τον Δεκαπενταύγουστο, χιλιάδες πιστοί και άγημα ένστολων, όπως και άρχοντες της πολιτείας, συνοδεύουν τη θαυματουργή εικόνα, με τα αμέτρητα αφιερώματα, τα αναθήματα και τα τάματα, τα οποία την στολίζουν, στην περιφορά της. Δέος σε κυριεύει, όταν η εικόνα περνά πάνω από το κεφάλι σου κατά την λιτανεία. Στην εικόνα ξεχωρίζουν τα πρόσωπα της Υπεραγίας Θεοτόκου και του Αρχιστρατήγου, Αρχαγγέλου Γαβριήλ. Αρκετοί είναι οι προσκυνητές, οι οποίοι γονυπετείς ανηφορίζουν από το λιμάνι ως την εικόνα της Παναγιάς και τον μεγαλοπρεπή ναό, ο οποίος υψώνεται από το 1880 πάνω από την πόλη της Τήνου και ξεχωρίζει. Ο καθείς, ερχόμενος στην Παναγιά, προσεύχεται, ικετεύει και προσδοκεί, η Κυρία Θεοτόκος να μεσιτεύσει στον μονογενή της Υιό, τον Ιησού Χριστό, ώστε να εκπληρωθούν τα αιτήματα και οι μύχιοι πόθοι της καρδίας του, να επιλυθούν τα προβλήματα και τα βάσανά του. Το θαύμα της πίστεως φανερώνεται μπροστά στα μάτια σου, αφού πρώτα το έχεις βιώσει μέσα σου. Η εικόνα της Παναγίας βρέθηκε από την Αγία Πελαγία, καθότι την 23η Ιουλίου του 1822, η μοναχή Οσία Πελαγία, 80 ετών, αξιώθηκε να δει τρία οράματα μέσα στο κελί του μοναστηριού του Κεχροβουνίου, την Παναγία να της υποδεικνύει τον ακριβή τόπο, όπου θα έκτιζε το σπίτι Της. Η είδηση για την εύρεση της εικόνας, κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 ήταν καλό σημείο για την έκβαση του αγώνα, εξού και επισκέφθηκαν την Τήνο ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Ανδρέας Μιαούλης, ο Νικήτας Σταματελόπουλος, γνωστός ως Νικηταράς, και ο Ιωάννης Μακρυγιάννης για να προσκυνήσουν το εικόνισμα. Η Εκκλησία της Ευαγγελίστριας, η οποία χτίσητκε στο σημείο της ευρέσεως της εικόνας της Παναγίας, και ένα τμήμα του συγκροτήματος, ήταν το πρώτο δημόσιο οικοδόμημα της ελεύθερης Ελλάδας, το οποίο ανεγέρθηκε κατά τη διάρκεια της Επανάστασης, το διάστημα 1823-1831.

Ο Ευστράτιος Εμμανουήλ Καλονάρης, Τήνιος, εγκατεστημένος στη Σμύρνη, ο οποίος αποκαλείτο «Σμυρναίος», ήταν ο επικεφαλής της οικοδόμησης του Ναού της Μεγαλόχαρης, ο οποίος σχεδίασε τον ναό, με τα αρχικά του προσκτίσματα, το πρώτο καμπαναριό, τα αρχιτεκτονικά διακοσμήματα και διηύθυνε τις εργασίες. Με γνώμονα τα αρχιτεκτονικά πρότυπα της Τήνου και προσθέτοντας σε αυτά καινοτομίες από τη δυτική και τη μικρασιατική παράδοση, δημιούργησε ένα μοναδικό οικοδόμημα, ειδικά σχεδιασμένο να δέχεται προσκυνητές. Με τον Ευστράτιο Εμμανουήλ Καλονάρη εργάστηκε ο σπουδαίος μαρμαροτεχνίτης, Χατζησίμος Νικολάου από τα Υστέρνια, χάριν του ιδίου και του εργαστηρίου του οφείλονται το κάτω τμήμα του τέμπλου, ο άμβωνας, οι στύλοι στις κλίμακες, η ανάγλυφη εικόνα της Ζωοδόχου Πηγής του αγιάσματος, το υπέρθυρο της εισόδου της Εκκλησίας, με την κτητορική επιγραφή, τις κρήνες και τις πορτοσιές. Σημαντικοί μάστορες, οι οποίοι εργάστηκαν στην Εκκλησία ήταν ο ξυλογλύπτης Φραγκίσκος Καναχίλης, ο οποίος σκάλισε τα ξύλινα τμήματα του τέμπλου, το δεσποτικό θρόνο, τα παραθρόνια και το παλαιό προσκυνητάριο, σε στυλ μπαρόκ, με επιχρυσώσεις και ο Σμυρναίος, ζωγράφος, Χατζη-Λαμπρινός, ο οποίος ιστόρησε τις δεσποτικές εικόνες του τέμπλου, το διάστημα 1824-1825. Ο ζωγράφος Ιωάννης Σιώτος υπέγραψε την εικόνα της Μεταμορφώσεως και εικονίδια εορτών, το 1826. Ο Φραγκίσκος Δεσίπρης από τον Τριπόταμο δημιούργησε την εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στο αριστερό κλίτος, το 1840. Ο Ν. Γ. Αλβέρτης φιλοτέχνησε τις εικόνες των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ στις πλάγιες πύλες του ιερού, το 1858.

Τοπικά προϊόντα του νησιού αποτελούν τα φρέσκα λαχανικά, νοτισμένα θαλασσινή αλμύρα από τα μποστάνια, τα οπωροκηπευτικά, οι λιαστές ντομάτες η άγρια, μικρή αγκινάρα, η οποία καλλιεργείται στην κοιλάδα, το λιβάσι της Κώμης, τα σκόρδα, τα οποία είναι γνωστά από την αρχαιότητα, καθώς ο Αριστοφάνης χαρακτηρίζει στον Πλούτο τα τηνιακά σκόρδα ως «φάρμακο των ματιών». Στην Τήνο αναπτύσσονται και ευδοκιμούν αυτοφυή, θαμνώδη φυτά, οι αλιφόνοι, το δίκταμο, το θυμάρι, η ρίγανη, τα φραγκόσυκα, το φασκόμηλο, το χαμομήλι και αρκετών ειδών αφεψήματα. Ξεχωριστά είναι τα γαλακτοκομικά, τα οποία παράγονται στο τυροκομείο της Τήνου. Αξίζει να δοκιμάσεις το πέτρωμα, ένα τυρί ανάλατο, η πικάντικη κοπανιστή από φρέσκο γάλα, τη γραβιέρα, η οποία είναι προϊόν προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης, το ανθότυρο, το καρίκι, το μαλαθούνι και το παστεριωμένο γάλα. Ντόπια προϊόντα συνιστούν τα χειροποίητα παξιμάδια, το θυμαρίσιο μέλι, το «ροζακί» σταφύλι, το τσίπουρο, το ελαφρύ και εξαίρετης ποιότητας ρακί, το οποίο συνοδεύει τις κοινωνικές εκδηλώσεις των κατοίκων. Εύγευστοι μεζέδες του εορτινού τραπεζιού είναι η λούζα, το χοιρομέρι ψημένο στο κόκκινο κρασί και τα μπαχαρικά, το λουκάνικο, το σαλσίσι, λουκάνικο, το οποίο τρώγεται ωμό, τα φουρτάλια και το σκορδάτο. Οι λιαστές ντομάτες και η κάπαρη συνοδεύουν το τραπέζι και συναποτελούν υλικά σε παραδοσιακές συνταγές. Το ελαιοτριβείο της Τήνου παράγει αγνό παρθένο ελαιόλαδο. Στα ζαχαροπλαστεία του νησιού παρασκευάζονται τα παστέλια στο λεμονόφυλο, τα αμυγδαλωτά, οι γλυκές τυρόπιτες, τα ξεροτήγανα ή οι δίπλες ή τα «ψαράκια» ή τα σκαλτσούνια με μέλι και καρύδια, οι μπεζέδες και τα λουκούμια. Την άνοιξη στο νησί πραγματοποιείται το Φεστιβάλ Tinos Food Taths.

Η Τήνος διαθέτει 41 χρυσαφένιες, απόμερες ή οργανωμένες παραλίες, με υπέροχα, καθαρά, διάφανα, κρυστάλλινα, βαθιά μπλε νερά, με άμμο και βότσαλα, 20 στη νότια-νοτιοδυτική πλευρά, 8 στη νοτιοανατολική και 13 στη βόρεια-βορειοανατολική πλευρά. Στη νοτιοδυτική πλευρά βρίσκονται οι παραλίες Βαθύ, Άσπρος Γυαλός, Υστέρνια, Κουσίνια, Καρδιανής ή Γιαννάκη, Καλύβια, Άγιος Πέτρος, Καντάνη, Απηγανιά, Άγιος Ρωμανός, Πανούσα, Πίσω Διαλυσκάρ, Εμπρός Διαλυσκάρ, Πλατιά Άμμος, Κιόνια, Σταυρού, Καλάμια, Αγκάλη, Άγιος Φωκάς και Άγιος Μάρκος. Στη νοτιοανατολική πλευρά υπάρχουν οι παραλίες Άγιος Δημήτριος, Σάντα Μαργαρίτα, Λυχναφτιά, Παχιά Άμμος, Άγιος Ιωάννης, Αγία Κυριακή, Σκυλαντάρ και Άγιος Σώστης. Στη βόρεια-βορειοανατολική πλευρά βρίσκονται οι παραλίες Μαλλί, Κουμελάς, Καβαλουρκό, Αγία Θάλασσα, Πάνορμος, Ρόχαρη, Βαθύ, Πλατύ Γυαλός, Μαντροκλήσι, Κολυμπήθρα, Αποθήκες, Παλιός Άγιος Φύλακτος και Λιβάδα.

Στην παραλία Σκυλαντάρια από το 2004 διεξάγεται πρωτάθλημα τάβλι.

Στην παραλία Κολυμπήθρες από το 1994 πραγματοποιείται πρωτάθλημα Beach Volley.

Η παραλία Λιβάδα διαπρέπει για τα βράχια της, τα οποία μοιάζουν με γλυπτά και τα άγρια νερά της. Περπατώντας από εδώ, φτάνεις στον φάρο, στο Ακρωτήρι Παπαργύρας και κάνεις τον γύρο του βουνού Τσικνιά.

Στις παραλίες τα παιδιά και κάποιες φορές τα μεγάλα παιδιά, χτίζουν κόσμους, ξέγνοιαστους πάνω στην ξανθιά άμμο.

Στον Κάμπο γίνεται γιορτή μελιού, στις αρχές του Σεπτεμβρίου, με χορό, τραγούδι και κεράσματα με βάση το ντόπιο μέλι.

Στην όμορφη Κώμη, τόπος παραγωγής της αγκινάρας, διεξάγεται από το 2005 η Γιορτή της Αγκινάρας. Τον Μάιο, η Κώμη φιλοξενεί εκατοντάδες επισκέπτες, οι οποίοι δοκιμάζουν φαγητά με βασικό συστατικό την αγκινάρα, γλεντούν και χορεύουν υπό τους ήχους των παραδοσιακών, τοπικών τραγουδιών. Το καλοκαίρι γίνεται η γιορτή της κάπαρης στην Ποταμιά και η γιορτή της ρίγανης στα Δύο Χωριά.

Πανηγύρια διεξάγονται στα ξωκλήσια και τις εκκλησίες των χωριών του νησιού, όπου στρώνεται τράπεζα με φαγητά και οίνο για τους προσκυνητές, οι οποίοι συρρέουν από τα γύρω χωριά και την πόλη της Τήνου. Πανηγύρι τελείται την 25^η Ιανουαρίου, του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, στον Φαλατάδο, την 10^η Φεβρουαρίου, του Αγίου Ιερομάρτυρος Χαραλάμπους, στον Ταραμπάδο, στη Χώρα της Τήνου και το Βαθύ. Πανηγύρι γίνεται την πρώτη Παρασκευή μετά το Πάσχα, της Ζωοδόχου Πηγής, στο Ξώμπουργο και τα Δυο Χωριά και την Πέμπτη, σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα, της Αναλήψεως του Κυρίου, στον Αρνάδο. Πανήγυρη διεξάγεται την Δευτέρα, πενήντα ημέρες μετά το Πάσχα, του Αγίου Πνεύματος, στην Καρδιανή, τον Φαλατάδο και το Χατζηράδο, την 16^η Μαΐου, του Οσίου Θεοδώρου του Ηγιασμένου, στο στενό της Άνδρου, την 21^η Μαΐου, των Αγίων Ισαποστόλων βασιλέων Κωνσταντίνου και Ελένης, στην Αγία Τριάδα, την 29^η Ιουνίου, των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στον Τριαντάρο, την 30^η Ιουνίου, των Αγίων Αποστόλων, στον Τριαντάρο, την 1^η Ιουλίου, των Αγίων Αναργύρων, στον Αρνάδο, τον Μαρλά και το Πόρτο, την 20^η Ιουλίου, του Προφήτη Ηλία του Θεσβίτη, στη Βακέτα και τη Χώρα και την 25^η Ιουλίου, της Αγίας Άννας, στον Τζάδο, την 26^η Ιουλίου, της Αγίας Παρασκευής, στα Υστέρνια, την 6^η Αυγούστου, της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, στο Πριάστρο και την Καρυά.

Πανηγύρι γίνεται την 15^η Αυγούστου, της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στη Χώρα της Τήνου και το Βρυσί. Πανηγύρι τελείται την 18^η Αυγούστου, του Οσίου Αγαπητού του Ομολογητή, Επισκόπου Συναού, στην Αγάπη, την πρώτη ή την δεύτερη Κυριακή μετά τις 15 Αυγούστου, της Κυράς Ξένης, στον Πύργο, την 23^η Αυγούστου, στα εννιάμερα της Παναγίας, στον Τσικνιά, την 29^η Αυγούστου, στην Αποτομή της Τιμίας Κεφαλής του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, στην Κώμη, την 7^ηΣεπτεμβρίου του Αγίου Σώζοντος, στον Άγιο Σώστη, την 8^η Σεπτεμβρίου, στο Γενέσιο της Θεοτόκου, στην Βουρνιώτισσα, στις 14-15 Σεπτεμβρίου, προς τιμήν της Υψώσεως του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού, στο Κτικάδο και τη Χώρα της Τήνου. Πανηγύρι γίνεται την 26^η Οκτωβρίου, του Αγίου Δημητρίου του Μυροβλύτη, στην Καρυά και τον Τσικινά, την 8^η Νοεμβρίου, της Σύναξης των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ και των λοιπών Ασωμάτων και Ουράνιων Αγγελικών ταγμάτων, στη Χώρα της Τήνου, την 11^η Νοεμβρίου, του Αγίου Μηνά «του Εν Τω Κοτυαείω» του Μεγαλομάρτυρα, στην Καρδιανή και το Ξώμπουργο, την 21^η Νοεμβρίου, των Εισοδίων της Θεοτόκου, στον Τριπόταμο, την 25^η Νοεμβρίου, της Αγίας Αικατερίνης, στον Κάμπο, την 4^η Δεκεμβρίου, της Αγίας Βαρβάρας της Μεγαλομάρτυρος, στην Χώρα, την 5^η Δεκεμβρίου, του Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου, στην Χώρα της Τήνου, την 6^η Δεκεμβρίου, του Αγίου Νικολάου, Αρχιεπισκόπου Μύρωνος της Λυκίας, στη Στενή, την 12^η Δεκεμβρίου, του Αγίου Σπυρίδωνος, Επισκόπου Τριμυθούντος Κύπρου, στον Κτικάδο και την 13^η Δεκεμβρίου, της Αγίας Λουκίας, στην Καρυά και τον Αρνάδο.

Αξίζει να βιώσεις την περιπατητική εμπειρία, αν είσαι λάτρης της φύσης. Το καλοδιατηρημένο δίκτυο των μονοπατιών διασχίζει την αιγαιοπελαγίτικη όμορφη ύπαιθρο, φτάνει στους θησαυρούς της Τήνου, τους ερειπωμένους οικισμούς, τις πηγές, τους μύλους, τα ξωκλήσια, τους περιστρειώνες, τις ξερολιθιές, τα λιβάδια, τα κάστρα και τους αρχαιολογικούς χώρους. Τα μονοπάτια είναι τα εξής: α) Ναός της Δευτέρας – Φλοποριά, διασταύρωση προς τον Άγιο Ρωμανό, β) Καρδιανή - Όρμος Γιαννάκη, γ) Άγιος Νικόλαος (Κάμπος) - Ρέμα Πανούσας - Διαλισκάρι - Άγιος Στέφανος - Σπήλαιο Γάστρας - Παχιά Άμμος – Κιόνια, δ) Στενή - Μαρούλι - Σάντα Μαργαρίτα, ε) Παραλία Λυχναφτιά – Στενή, στ) Άγιος Σπυρίδωνας – Καρυά - Τζάδος - Μονή Κεχροβουνίου - Άγιος Νικόλαος – Σωτηράκι, ζ) Κεχροβουνί - Άγιος Πέτρος - Δύο Χωριά - Αξαχάκια - Αϊ Γιάννης ο Πόρτος, η) Βώλαξ – Αγάπη και Σπεράδος - Μουντάδος – Χώρα.

Αν ανηφορίσεις στην κορυφή του Ξώμπουργου, στα 641 μέτρα πάνω από τη γη, θα αντικρίσεις έναν βράχο, ο οποίος ξεχωρίζει σε όλη την Τήνο. Στην κορυφή δεσπόζει το άπαρτο κάστρο του Εξώμβουργου, το οποίο πάλαι ποτέ ήταν το υψηλότερο στο Αιγαίο και έπεσε μετά από προδοσία, το 1715, και οι Τούρκοι το κατέστρεψαν. Από εκεί απάνου θωρείς την Τήνο, την Σάμο, την Ικαρία, την Νάξο και την Δήλο. Η ματιά σου αρμενίζει μαζί με τα νερά του Αιγαίου.

Τριγύρω από το χωριό Βώλαξ, ένα σεληνιακό τοπίο καταμεσής του Αιγαίου, θωρείς ένα οροπέδιο, με μεγάλα βότσαλα, στρογγυλούς γρανίτες εκατομμυρίων ετών, σε πολλά διαφορετικά μεγέθη. Πρόκειται για ένα γεωολογικό φαινόμενο σφαιρικής αποσάθρωσης. Απολαμβάνεις την άγρια ομορφιά του τόπου, διασχίζοντας την περιοχή Κακόβολο, από το Φαλατάδο με κατεύθυνση προς την Παναγία Κακή Σκάλα.

Το νησί προσφέρεται για τους λάτρεις των αθλημάτων και της αδρεναλίνης. Μπορείς να κάνεις αναρρίχηση κάθε επιπέδου, στον επιβλητικό βράχο του Ξώμπουργου, στο οροπέδιο, με τους στρογγυλούς, γρανιτένιους όγκους του Βώλακα, με διαδρομές ποικίλων βαθμών δυσκολίας, windsurfing στα κύματα της Μεγάλης Κολυμπήθρας και καταδύσεις στο Στενό, φορώντας μάσκα και μπουκάλα και θαυμάζοντας το ναυάγιο. Η Τήνος είναι ιδανικός προορισμός για ιστιοπλοΐα. Εδώ είναι έντονοι οι άνεμοι, οι οποίοι επικρατούν συνήθως, και οι ισχυροί κυματισμοί, οι οποίοι «κατεβαίνουν» από το στενό των Δαρδανελίων με τους συνήθεις Γρέγους, τους βορειοανατολικούς ανέμους. Το ταξίδι με το ιστιοπλοϊκό σκάφος είναι μοναδική εμπειρία, καθώς γνωρίζεις την Ελλάδα με τη δύναμη του ανέμου, εν πλω. Οι έμπειροι ιστιοπλόοι για να ταξιδέψουν στην Τήνο επιλέγουν τα Μελτέμια, το γνωστό φαινόμενο από τα αρχαία χρόνια, ως Ετησίαι, τους εποχικούς ανέμους βορείων διευθύνσεων, πέντε ως επτά μποφόρ, οι οποίοι προσφέρουν εξαιρετικές συνθήκες πλεύσης, οι οποίοι επικρατούν από τον Μάιο μέχρι τον Σεπτέμβριο. Το νησί είναι ιδανικό για αρκετές δραστηριότητες, όπως είναι το ψάρεμα, το θαλάσσιο σκι, το trekking, το hiking και το mountain bike. Στην Κακιά Σκάλα, στη Λιβάδα και την άγρια, σεληνιακή ομορφιά του Βώλακα, με τους ογκόλιθους, όσοι κάνουν bouldering, θα αψηφήσουν την βαρύτητα. Οι δραστήριοι μπορούν να λάβουν μέρος το καλοκαίρι στο Tinos running experience, το Εξωμεριά trail race και το Αναρριχητικό Φεστιβάλ.

Η Τήνος, η ιερά νήσος των Κυκλάδων αποτελεί έναν προσφιλή προορισμό. Οι διακοπές σε τούτο τον τόπο, ίσως είναι από τις καλύτερες της ζωής σου, γιατί την Τήνο, την ερωτεύεσαι. Τις κρύες ημέρες του χειμώνα, θα φέρνεις στο νου την κυκλαδίτικη αντίθεση του μπλε και του λευκού των σπιτιών, το φως, το πορφυρό ηλιοβασίλεμα στον Σταυρό, την στρογγυλή πανσέληνο στη Λυχναφτιά, τις βόλτες στα πλακόστρωτα σοκάκια, στα γραφικά χωριά, με τις καμάρες, στην Καρδιανή και την Αγάπη, τα διάφανα νερά στις θαλασσινές αγκαλιές του νησιού, τα γέλια με την παρέα σου στα παραδοσιακά ταβερνάκια, το μάρμαρο, τον σμιλεμένο από τον άνεμο βράχο, την κρήνη από όπου πίνεις δροσάτο νερό και το ορθόδοξο προσκύνημα της Παναγιάς.

Συντάκτρια: Α. Τ.

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΑΝΟΙΧΤΑ ΠΑΝΙΑ

Δευτέρα 18 Μαρτίου 2024

ΤΗΝΟΣ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Ετικέτες

Επικοινωνία