ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΑΝΟΙΧΤΑ ΠΑΝΙΑ: ΛΕΣΒΟΣ

Καθώς πετάς με τα φτερά του αεροπλάνου, αντικρίζεις από το παράθυρο έναν καταπράσινο τόπο, με απέραντους ελαιώνες, βουνά, θάλασσα, παραλίες χιλιομέτρων, λευκά σπίτια με κεραμοσκεπές, χάρες, ομορφιές, χρώματα και φυσικό κάλλος. Βλέπεις ένα «πλατανόφυλλο που κάποιος πέταξε καταμεσής του πελάγους», όπως χαρακτήρισε την Λέσβο ο Οδυσσέας Ελύτης. Το νησί είναι ένας προορισμός αγαπημένος, της καρδιάς.

Η Λέσβος είναι νησί του βορειοανατολικού Αιγαίου Πελάγους και βρίσκεται ανάμεσα στην Ανατολή και την Δύση, στην ακτή της Μεσογείου. Είναι το τρίτο σε μέγεθος και πληθυσμό ελληνικό νησί, με έκταση 1.636 τ. χλμ. και ακτογραμμή 459 χλμ.. Διοικητικά ανήκει στην Περιφερειακή Ενότητα Λέσβου της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου.

Χαρακτηρίζεται από δύο τεράστιους ημίκλειστους και επιμήκεις κόλπους, τον μικρότερο, της Γέρας και τον μεγαλύτερο, της Καλλονής, στο νότιο τμήμα του νησιού.

Η πρωτεύουσα, η σύγχρονη πόλη της Μυτιλήνης, είναι κτισμένη στο νοτιοανατολικό άκρο του νησιού, επάνω σε επτά λόφους και συνιστά διοικητικό, εμπορικό και πνευματικό κέντρο. Αποτελεί την έδρα του νησιού, του Πανεπιστημίου Αιγαίου, της Περιφερειακής Ενότητας Λέσβου και της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, όπως και του Υπουργείου Αιγαίου. Διαθέτει το μεγάλο λιμάνι στο νησί. Συνιστά σπουδαίο πόλο έλξης επισκεπτών στο ανατολικό Αιγαίο. Ξεδιπλώνει τα παλιά αρχοντικά, τα νεοκλασικά και τα αρχιτεκτονικά αριστουργήματά της κατά μήκος της «κινηματογραφικής» προκυμαίας. Θέτει τον επιβλητικό ιερό ναό του Αγίου Θεράποντα, με τον υπέροχο τρούλο, στη μέση και στεφανώνεται από το κάστρο στην κορυφή ενός πευκώνα. Δίνει την ευκαιρία στον επισκέπτη να ζήσει ενδιαφέρουσες ημέρες, αναζητώντας αξιοθέατα, όπως είναι το αρχαίο θέατρο, τα οθωμανικά λουτρά, το Γενί και το Τσαρσί τζαμί, το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο, οι βιβλιοθήκες, οι πινακοθήκες, οι λαογραφικές εκθέσεις και οι εκθέσεις τέχνης. Ο περιηγητής μπορεί να χαρεί τον περίπατο, την περατζάδα στο λιμάνι, να πιεί καφέ και να φάει γλυκό στο Πανελλήνιον, να περιδιαβεί στην οδό Ερμού και να πιεί ούζο στην Επάνω Σκάλα, με θέα το κάστρο. Ο επισκέπτης μπορεί να κάνει βόλτα στο κέντρο της πρωτεύουσας, να σταματήσει στον μητροπολιτικό ιερό ναό του Αγίου Αθανασίου, όπου φυλάσσεται το ιερό λείψανο του Αγίου Ελευθερίου του Βυζαντίου, να εξερευνήσει το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης και λίγο πιο έξω, στη Βαρειά, το Μουσείο του ζωγράφου Θεόφιλου. Σημαντικό μνημείο της Μυτιλήνης είναι το Άγαλμα της Ελευθερίας, το οποίο είναι αφιερωμένο στη μνήμη των ανθρώπων, οι οποίοι έπεσαν από το 1912 μέχρι το 1922 για την χώρα τους.

Σπουδαίες κωμοπόλεις της Λέσβου είναι η Αγία Παρασκευή, η Αγιάσος, η Καλλονή, ο Πολιχνίτος, η Μήθυμνα, η Ερεσός και το Πλωμάρι. Η Λέσβος παράγει το καλύτερο ούζο της Ελλάδας. Οι κάτοικοι εκτεταμένα ενασχολούνται με την ποτοποιία. Ντόπια αγαθά είναι οι σαρδέλες Καλλονής (παπαλίνα), το ελαιόλαδο και τα τυροκομικά προϊόντα.

Η Λέσβος είναι ένα από τα μεγαλύτερα νησιά της Μεσογείου. Βρίσκεται κοντά στα μικρασιατικά παράλια και απέχει λιγότερο από 10 χλμ. από την τουρκική ηπειρωτική χώρα και περίπου 200 χλμ. από το πλησιέστερο τμήμα της ελληνικής ηπειρωτικής χώρας.

Η Λέσβος έχει τριγωνικό σχήμα. Το φυσικό της περιβάλλον έχει ποικιλότητα. Η μορφολογία της ενδοχώρας είναι ημιορεινή, τραχιά και ανώμαλη. Τα δύο ψηλότερα βουνά είναι ο Όλυμπος Λέσβου, με ύψος 968 μ. στα νότια και ο Λεπέτυμνος, με ύψος 969 μ. στα βορειοανατολικά. Ανάμεσά τους εκτείνονται λόφοι μεσαίου υψομέτρου. Οι προεξέχοντες βράχοι είναι κυρίως ηφαιστειακοί, με μια ροπή προς τα περισσότερο όξινα εδάφη, γεγονός το οποίο περιορίζει ελαφρώς τη χλωρίδα του νησιού και δημιουργεί ένα όμορφο και πολυποίκιλο τοπίο, με ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά.

Το υδρογραφικό δίκτυο της Λέσβου αποτελείται από μικρούς χείμαρρους, κάποιοι από τους οποίους έχουν συνεχή ροή. Εν συνάδει με τις πολυάριθμες πηγές, δημιουργείται ένα μικροκλίμα, το οποίο ευνοεί την ανάπτυξη πυκνής, υδρόβιας βλάστησης.

Οι πεδινές εκτάσεις σχηματίζονται κοντά στα παράλια, με κυριότερες πεδιάδες της Καλλονής, του Πολιχνίτου, της Ερεσού και της Γέρας. Οι ακτές της Λέσβου εμφανίζουν πλούσιο διαμελισμό και χαρακτηρίζονται, στα νότια, από τον σχηματισμό δύο μεγάλων εγκολπώσεων, με στενές εισόδους, τον κόλπο της Γέρας και τον κόλπο της Καλλονής. Ο κόλπος της Καλλονής έχει έκταση περίπου 110 τετραγωνικά χιλιόμετρα και μέσο βάθος δέκα μέτρων, συνδέεται με το Αιγαίο μέσω ενός στενού διαύλου μήκους τεσσάρων χιλιομέτρων, στις όχθες του βρίσκονται αλυκές και υγροβιότοποι και χαρακτηρίζεται ως αβαθής ημίκλειστος. Ο κόλπος της Γέρας είναι στο ανατολικό άκρο του νησιού, έχει έκταση 42 τετραγωνικά χιλιόμετρα και κατά μήκος των ακτών του έχουν σχηματιστεί υφάλμυρα έλη.

Η Λέσβος έχει χείμαρρους. Ο ποταμός Ευεργέτουλας, στο κεντρικό μέρος της Λέσβου, στο σημείο όπου εκβάλλει στον κόλπο της Γέρας, σχηματίζεται το έλος Ντίπι, το μεγαλύτερο του νησιού και είναι ένας σημαντικός υγροβιότοπος. Σπουδαίοι ποταμοί είναι οι Τσικνιάς, Τσιχλιώτας, Μυλοπόταμος, Σεδούντας και Αλμυροπόταμος. Τα δάση του νησιού καλύπτουν περίπου το ένα πέμπτο της επιφάνειάς του και οι υπέροχοι ελαιώνες του, το ένα τέταρτο της έκτασής του. Το δυτικό τμήμα της νήσου είναι ξερό και άγονο.

H γαλιά της Λέσβου, Περσικός Σκίουρος ή Sciurus anomalus, είναι είδος σκίουρου το οποίο συναντάται μοναχά σε τούτο τον τόπο. H γαλιά συχνάζει στα πευκοδάση, στα δάση από βελανιδιές, στις καστανιές και στους ελαιώνες, μια και υπάρχουν περισσότερα από 11.000.000 ελαιόδεντρα στην Λέσβο. Η γαλιά διατηρείται λόγω του πλήθους των οπωροφόρων δένδρων και προστατεύεται από Προεδρικό Διάταγμα.

Το κλίμα της Λέσβου είναι γλυκό, ήπιο μεσογειακό και με ηλιοφάνεια όλη τη διάρκεια του χρόνου.

Η Λέσβος βρίσκεται στη μικροπλάκα του Αιγαίου, κοντά στο νοτιοδυτικό κλάδο του βόρειου ρήγματος της Ανατολίας. Η παρουσία αυτού του ρήγματος απέκοψε το νησί από τη Μικρά Ασία και προκάλεσε καταστροφικές σεισμικές δονήσεις. Πόλεις, όπως η Πύρρα, καταστράφηκαν από τους σεισμούς. Το 1867, δυνατός σεισμός κατέστρεψε μεγάλο τμήμα του νησιού. Ισχυρός σεισμός έλαβε χώρα το 1889.

Γεωλογικά το νησί ανήκει στην Πελαγονική ζώνη. Το αλπικό υπόβαθρο της Λέσβου, κομμάτι της ζώνης της Κιμερικής ηπείρου, είναι απωθημένο από οφιόλιθους και μετα-αλπικούς σχηματισμούς. Τα παλαιότερα στρώματα πετρωμάτων βρίσκονται στον κόλπο της Γέρας, στο Σιγρίο και το Γαββαθά. Πρόκειται για πετρώματα περμοτριαδικής ηλικίας, σχιστόλιθους, χαλαζίτες, φυλλίτες και μεταψαμμίτες, οι οποίοι εναλλάσσονται με μάρμαρα και κρυσταλλικούς ασβεστόλιθους. Πάνω σε αυτά βρίσκονται οφιολιθικά πετρώματα του Μεσοζωικού αιώνα, τα οποία βρίσκονται στα νότια του νησιού, δυτικά του όρους Όλυμπος. Τα εν λόγω πετρώματα προέρχονται από τον πυθμένα της Τηθύος και διαιρούνται σε δύο στρώματα. Το ανώτερο απαρτίζεται από υπερμαφικά, μελανού χρώματος πετρώματα και το κατώτερο, το οποίο διαιρεί τα οφιολιθικά πετρώματα, από το αλπικό υπόστρωμα, από αμφιβολίτες και αμφιβολικά πετρώματα. Φλέβες ηφαιστειακών πετρωμάτων διαπερνούν αυτό το στρώμα. Αλουβιακοί σχηματισμοί υπάρχουν στην πεδιάδα της Καλλονής, καθώς και σε προσχωσιγενείς κοιλάδες και πεδία, τα οποία προκλήθηκαν από χείμαρρους.

Τα δύο τρίτα του νησιού απαρτίζονται από ηφαιστειακά πετρώματα, ανδεσίτες, ρυόλιθους, ηφαιστειακό τόφφο και στάχτη. Τα ηφαιστειακά πετρώματα καλύπτουν το βόρειο, κεντρικό και δυτικό κομμάτι του νησιού. Υπάρχουν γεωλογικοί σχηματισμοί, οι οποίοι περιγράφηκαν από τον αρχαιότερο στον πιο πρόσφατο, ως οι λάβες της Ερεσού, ο σχηματισμός του Σκουτάρου, του Σκαλοχωρίου και της Συκαμιάς, ο ιγνιμβρίτης του Πολιχνίτου, ο σχηματισμός, ο βασάλτης της Μυτιλήνης και οι φλέβες του Μεσοποτάμου. Η ηφαιστειακή δράση προκλήθηκε από τη σύγκρουση της ευρασιατικής λιθοσφαρικής πλάκας στο βορρά με την αφρικανική λιθοσφαρική πλάκα στο νότο, με συνέπεια τη βύθιση της δεύτερης κάτω από την πρώτη. Η αφρικανική πλάκα τήκεται, το λιωμένο υλικό κινείται στην επιφάνεια και δημιουργεί ένα τόξο ηφαιστείων πίσω από τη περιοχή σύγκρουσης των δύο πλακών. Πριν από 21,5 με 16,5 εκατομμύρια χρόνια, στο χώρο του σημερινού Αιγαίου, υπήρχε μία ενιαία ξηρά, η Αιγηίδα. Η περιοχή σύγκλισης βρισκόταν στο χώρο των Κυκλάδων και τα ηφαίστεια στο Βορειοανατολικό Αιγαίο. Στη Λέσβο, αυτή η δράση προξένησε σύνθετα ηφαιστειακά οικοδομήματα, τους κρατήρες, τους δόμους και τις φλέβες. Οι βασικοί κρατήρες του νησιού ήταν στη Βατούσα, την Άγρα και τον Λεπέτυμνο. Ωστόσο, βρέθηκαν κρατήρες διάσπαρτοι σε ολόκληρη την Λέσβο.

Η ηφαιστειακή δράση των ηφαιστείων της νήσου προξένησε την έξοδο της λάβας, της στάχτης και άλλων υλικών, τα οποία σκέπασαν τις εκτάσεις. Η βλάστηση εκείνης της περιόδου καλύφθηκε από στρώματα ηφαιστειακής στάχτης. Οι ισχυρές βροχοπτώσεις παρέσυραν τη στάχτη από τις περιοχές με υψόμετρο. Ως εκ τούτου, δημιουργήθηκαν πυροκλαστικές ροές υλικών, οι οποίες κινήθηκαν στα δυτικά και κάλυψαν το πυκνό δάσος, το οποίο υπήρχε στη δυτική Λέσβο. Η ταχύτατη κίνηση του υλικού κάλυψε τους κορμούς, τα κλαδιά και τα φύλλα των δέντρων.

Η απομόνωση των φυτικών ιστών από τις επιφανειακές συνθήκες και η υδροθερμική κυκλοφορία θερμών ρευστών σε πυρίτιο που ακολούθησε, επέτρεψε την απολίθωση των φυτικών ιστών. Κατά τη διαδικασία αντικαταστάθηκε μόριο προς μόριο η οργανική φυτική ύλη από ανόργανη ύλη των ρευστών. Έτσι, διατηρήθηκαν τα μορφολογικά χαρακτηριστικά των δέντρων, η εξωτερική επιφάνεια του κορμού, οι αυξητικοί δακτύλιοι και η εσωτερική δομή του ξύλου. Πλέον οι κορμοί αποκαλύπτονται με τη φυσική διάβρωση του εδάφους και συντελούν το Απολιθωμένο Δάσος της Λέσβου, το οποίο είναι κοντά στην κοσμοπολίτικη Ερεσό. Η διάβρωση των πετρωμάτων οφείλεται για το ανάγλυφο της δυτικής νήσου. Το σπάνιο Απολιθωμένο Δάσος μαρτυρά τα σημάδια του χρόνου. Εδώ υπάρχουν δέντρα πετρωμένα, τα οποία έζησαν εκατομμύρια χρόνια πριν. Το 1966 άρχισαν οι προσπάθειες για την προστασία του Απολιθωμένου Δάσους του νησιού. Πρόκειται για έναν κόσμο ακίνητο, ζωντανό, μοναδικό, με λαμπρά χρώματα και θαυμάσια στιλπνότητα. Το Απολιθωμένο Δάσος της Λέσβου έχει ανακηρυχθεί διατηρητέο μνημείο της φύσης σύμφωνα με Προεδρικό Διάταγμα του 1985 και θεωρείται από τα σπανιότερα του κόσμου. Αποτελεί ένα μοναδικό γεωλογικό μνημείο, ένα γεωπάρκο, με έκταση περίπου 150.000 τ.μ. και εκατοντάδες απολιθωμένους κορμούς δέντρων. Το Απολιθωμένο Δάσος προστατεύεται από την UNESCO. Από το 2000, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου, ιδρυθέν το 1994, είναι ιδρυτικό μέλος του δικτύου Ευρωπαϊκών Γεωπάρκων και το 2004 εντάχθηκε στο Παγκόσμιο Δίκτυο Γεωπάρκων της UNESCO. Την 21η Σεπτεμβρίου του 2012, η UNESCO ενέταξε την Λέσβο στο Παγκόσμιο Δίκτυο Γεωπάρκων. Στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στο Σίγρι, όπου ο περιηγητής μαθαίνει περισσότερες λεπτομέρειες για το Απολιθωμένο Δάσος.

Το νησί έχει γεωθερμικό δυναμικό λόγω των θερμών πηγών και των γεωθερμικών πεδίων χαμηλής, μέσης και υψηλής ενθαλπίας. Οι περιοχές, οι οποίες έχουν ενδιαφέρον για τον εντοπισμό γεωθερμικών ρευστών μέσης και υψηλής ενθαλπίας είναι η περιοχή Αργένου, Στύψης και Πολιχνίτου. Η ΔΕΗ, από το 1972, αναπτύσσει ερευνητικές γεωτρήσεις, γεωλογικές, νεοτεκτονικές, υδρογεωλογικές, γεωχημικές, γεωφυσικές και γεωθερμικές έρευνες για τα γεωθερμικά πεδία της νήσου. Η ερευνητική προσπάθεια εντόπισε τις ελπιδοφόρες περιοχές για γεωτρητική έρευνα και ανάπτυξη με εφαρμογές, οι οποίες περιλαμβάνουν και την ηλεκτροπαραγωγή.

Το όνομα του νησιού δόθηκε από τον Λέσβο, ο οποίος έφτασε στο νησί με Λαπίθες από τη Θεσσαλία.

Το νησί κατοικείται από τα προϊστορικά χρόνια. Τα παλαιότερα ευρήματα ανήκουν στην Παλαιολιθική εποχή. Στη θέση Ροδαφνίδια, πλησίον του Λισβορίου, έχουν εντοπιστεί λίθινα εργαλεία, χειροπελέκεις, κοπείς και ξέστρα της Αχελαίας φάσης, τα οποία χρονολογούνται στο Μέσο Πλειστόκαινο, 780.000-125.000 πριν, ίσως και παλαιότερα.

Θέσεις νεολιθικών οικισμών έχουν βρεθεί στο Σπήλαιο του Αγίου Βαρθολομαίου, στο Σπήλαιο «Γριάς το Πήδημα» και στις Χαλακές Πολιχνίτου. Σπουδαία προϊστορική θέση είναι η Θερμή, όπου αναπτύχθηκε παράκτιος οικισμός σε πέντε φάσεις από το 3200 π.Χ. μέχρι το 2400 π.Χ. Ήταν ένα αστικό κέντρο με οικοδομικά τετράγωνα και λιθόστρωτους δρόμους. Στην αρχή ήταν ανοχύρωτη και λόγω των επιθέσεων των λαών της Μικράς Ασίας οχυρώθηκε. Η τεχνοτροπία στη κατασκευή και διακόσμηση των αγγείων είναι ίδια έως τους αρχαϊκούς χρόνους. Στην Λέσβο έχουν εντοπιστεί άλλα κέντρα, όπως στο Κουρτήρ Λισβορίου, οχυρές θέσεις σε λόφους, στις οποίες έχουν ανακαλυφθεί λίθινα αντικείμενα, όπως μυλόλιθοι, λεπίδες και αγγεία. Ο πολιτισμός, ο οποίος αναπτύχθηκε στη Λέσβο εμφανίζει κοινά στοιχεία με τον τρωαδικό και επεκτείνεται σε άλλες περιοχές του Βορειοανατολικού Αιγαίου, στην Σάμο, τη Χίο, την Λήμνο, την Μικρά Ασία, την Τροία, την Θάσο, την Ίμβρο, την Σαμοθράκη, την Θράκη και την Σκύρο. Tο πρώτο φύλο, το οποίο αποίκησε την Λέσβο ήταν οι Πελασγοί. Το νησί αποικίστηκε πάλι τη δεύτερη χιλιετία από τους Αχαιοαιολείς, ως συνέπεια της επέκτασής τους στην ανατολική Μεσόγειο και της καθόδου των Δωριέων.

Τα πρωτογεωμετρικά και τα γεωμετρικά χρόνια ήταν μια σκοτεινή εποχή για το νησί. Βασική ασχολία των κατοίκων ήταν η καλλιέργεια της γης και η ναυτιλία. Λεσβιακοί αμφορείς, οι οποίοι βρέθηκαν στην Σμύρνη και στην Αθήνα, πιστοποιούν πως η εξαγωγή του κρασιού στο νησί ξεκίνησε από τον 7o αιώνα π.Χ.. Οι πόλεις ήταν μικρές και σχημάτισαν από νωρίς αμφικτιονία, με πρωτεύουσα τη Μυτιλήνη. Ο Ηρόδοτος αναφέρει τους κατοίκους της Λέσβου με την ονομασία Λέσβιοι ή Μυτιληναίοι. Πριν από το 700 π.Χ., οι Μυτιληναίοι έλεγχαν τις αιολικές πόλεις και τους συνοικισμούς της απέναντι μικρασιατικής ακτής, φτάνοντας μέχρι τα Δαρδανέλια.

Από τις αρχαίες πόλεις της Λέσβου, πέντε ήταν οι σπουδαιότερες, η Μυτιλήνη, η Μήθυμνα, η Άντισσα, η Πύρρα και η Ερεσός, οι οποίες ιδρύθηκαν από τους Αιολείς. Η έκτη πόλη, η Αρίσβη, καταστράφηκε τον 5ο π.Χ. αιώνα από τους Μηθυμναίους. Το πρώτο πολίτευμα των λεσβιακών πόλεων ήταν η βασιλεία και έπειτα την ολιγαρχία διαδέχθηκε η τυραννία. Η Μυτιλήνη, αφότου ξεπέρασε στο τέλος του 7ου π.Χ. αιώνα τις εσωτερικές διενέξεις και ταραχές, στις οποίες πήρε μέρος ο ποιητής Αλκαίος, χάρη στον σοφό Πιττακό, είχε δημοκρατικό πολίτευμα και πολιτική σταθερότητα, εξού και αναπτύχθηκε σε δυνατή ναυτική δύναμη και κυριάρχησε στις άλλες πόλεις της Λέσβου. Στο μέσον του 7ου αιώνα π.Χ., οι πόλεις επεκτάθηκαν στην Τρωάδα και έγιναν δυνατή ισχυρή ναυτική δύναμη. Στα 570 π.Χ., οι Μυτιληναίοι ήταν οι μοναδικοί Αιολείς, οι οποίοι έλαβαν μέρος στον αποικισμό της Ναυκράτιδος στην Αίγυπτο. Οι πόλεις του νησιού ήταν υποτελείς στον Κροίσο της Λυδίας και όταν αυτός ηττήθηκε από τους Πέρσες, το 546 π.Χ., η Λέσβος κυριαρχήθηκε από τους Πέρσες. Το 499 π.Χ., το νησί συμμετείχε στην ιωνική επανάσταση και έπειτα από την ήττα στην ναυμαχία της Λάδης υποτάχθηκε στους Πέρσες και αναγκάστηκε να εκστρατεύσει μαζί τους ενάντια των Ελλήνων.

Το νησί συμμετείχε στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, όπου οι πόλεις του, υπέστησαν καταστροφές, καθώς στην αρχή συμμάχησαν με τους Αθηναίους και έπειτα με τους Σπαρτιάτες. Αρχικά οι πόλεις της νήσου συμμετείχαν με τους Αθηναίους, με την είσοδό τους στην Δηλιακή Συμμαχία το 478 π.Χ.. Η Λέσβος κατέβαλε στη συμμαχία ναυτική βοήθεια. Στον τέταρτο χρόνο του Πελοποννησιακού Πόλεμου, το 427 π.Χ., αποστάτησε η νήσος, με εξαίρεση τη Μήθυμνα και γλύτωσε την καταστροφή της από τους Αθηναίους. Η νήσος, εξαιρέτως της Μήθυμνας, μοιράστηκε σε 3.000 κλήρους, από τους οποίους οι 2.700 δόθηκαν σε Αθηναίους δικαιούχους, οι οποίοι τους μίσθωσαν στους Λέσβιους και επέστρεψαν στην Αθήνα. Οι κάτοικοι της Λέσβου επιδίωξαν να φύγουν από τη συμμαχία το 415 π.Χ., όμως το 406 π.Χ. απέτυχαν. Το 405 π.Χ., μετά τη ναυμαχία στους Αιγός Ποταμούς, η νήσος καταλήφθηκε από τον Σπαρτιάτη στρατιωτικό Λύσανδρο.

Οι Σπαρτιάτες επέβαλαν δεκαρχικό πολίτευμα έως το 394 π.Χ., οπότε η Μυτιλήνη απέβαλε τους Σπαρτιάτες. Το 389 π.Χ., ο Θρασύβουλος εισήλθε στην Μυτιλήνη άνευ εμποδίων και κυρίευσε τη Μήθυμνα, η οποία ήταν το προπύργιο των Σπαρτιατών στην Λέσβο. Η Λέσβος συμμετείχε στον Κορινθιακό Πόλεμο, ως μέλος της κορινθιακής συμμαχίας και με την Ανταλκίδειο ειρήνη, αφέθηκε ελεύθερη. Το 369 π.Χ., προσήλθε στην Β΄ Αθηναϊκή Συμμαχία.

Οι Πέρσες κατέλαβαν το νησί το 357 π.Χ. και το 332 π.Χ. απελευθερώθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο. Από το 322 π.Χ. μέχρι το 201 π.Χ., η νήσος ανήκε στους Επιγόνους. Αυτή την περίοδο η νήσος έχασε την επιφανή θέση, την οποία κατείχε. Περίπου το 231 π.Χ., καταστράφηκε από σεισμό η Πύρρα. Το 168 π.Χ., η Άντισσα καταστράφηκε από τους Ρωμαίους και χάρισε την επικράτειά της στη Μήθυμνα. Το 88 π.Χ., ο Μάρκος Μινούκιος Θέρμος κατέλαβε τη Μυτιλήνη, η οποία το 89 π.Χ. συμμάχησε με τον Μιθριδάτη ΣΤ΄ τον Ευπάτορα.

Την εποχή της κυριαρχίας των Ρωμαίων κατασκευάστηκαν το Υδραγωγείο της Μόριας, τα ψηφιδωτά δάπεδα των επαύλεων της Επάνω Σκάλας, το Θέατρο και το Ιερό της Θερμίας Αρτέμιδος.

© pinterest.com

Στην Λέσβο υπήρξε αξιόλογη κίνηση τα πρώτα και τα μέσα βυζαντινά χρόνια, 325 - 1071 μ.Χ.. Επιδρομές ταλαιπώρησαν τους κατοίκους και δη στα μέσα βυζαντινά χρόνια. Στη βυζαντινή εποχή κτίστηκαν περίπου εξήντα εκκλησίες και μοναστήρια. Η κατασκευή εκκλησιών στα πρώτα βυζαντινά έτη υπεδείκνυε πως στη νήσο έδρασαν αιρέσεις από μη ορθόδοξους επισκόπους και οι κάτοικοι διατηρούσαν τις παγανιστικές παραδόσεις. Το 376 μ.Χ., η Λέσβος λεηλατήθηκε από τους Σκύθες και επί του αυτοκράτορα Ιουστινιανού από τους Βανδάλους. Το 769 μ.Χ., η νήσος κατελήφθη από τους Αβάρους. Το διάστημα 821-822, το νησί απελευθερώθηκε από τον Θωμά τον Εκτομία. Το 851 και το 1055, στην Λέσβο επιτέθηκαν οι Σαρακηνοί. Το 864, το 1027 και το 1089, οι Ρώσοι επιτέθηκαν στο νησί. Το 1092, την Λέσβο κατέλαβε ο Τζαχάς, εμίρης στην Σμύρνη. Το 1128, οι Βενετοί έκαναν επιδρομή στην νήσο. Τον 13ο αιώνα, η νήσος λεηλατήθηκε από τους Καταλανούς πειρατές.

Στο νησί εξορίστηκε η Ειρήνη, η Αθηναία, όπου απεβίωσε έπειτα από ένα χρόνο στα Βασιλικά το 803. Το 963, ο δευτερότοκος γιος του Ρωμανού Α΄, ο Στέφανος Λεκαπηνός, απεβίωσε μετά από 19 χρόνια στην Μήθυμνα. Ο Κωνσταντίνος ο Μονομάχος, ωσότου ανακλήθηκε από τη Ζωή την Πορφυρογέννητη, προκειμένου να γίνει ο τρίτος σύζυγός της, έγινε ο Αυτοκράτορας των Ρωμαίων ως Κωνσταντίνος Θ΄.

Την Λέσβο κατέλαβαν οι σταυροφόροι και το 1204 η νήσος ανήκε στον Βαλδουίνο, αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης. Το 1228, καταλήφθηκε η νήσος από τον Ιωάννη Γ΄ Δούκα Βατάτζη. Το νησί λεηλατήθηκε το 1292 και το 1303. Εκείνη την εποχή δημιουργήθηκε στην Μυτιλήνη η πρώτη παροικία Γενοβέζων βάσει της συνθήκης του Νυμφαίου. Το 1333, ο Δομίνικος Κατάνια κατέλαβε τη νήσο εκτός από την Ερεσό και την Μήθυμνα. Η Λέσβος καταλήφθηκε από τους Βυζαντινούς το 1336.

Το νησί στην Βυζαντινή εποχή ανήκε στην Επαρχία Των Νήσων. Αυτή την αποχή, διακρίθηκαν τα κτίσματα και η ιερά Μονή Υψηλού, η ιερά Μονή Λειμώνος, η ιερά Μονή Μυρσίνης, το Μετόχι της Περιβολής και η ιερά Μονή Κάτω Τρίτους.

Το διάστημα 1355 έως το 1462, η Λέσβος ανήκε στην γενουάτικη οικογένεια των Γατελούζων, οι οποίοι ανέδειξαν την ηγεμονία τους, ως μια από τις πιο δυνατές στην Ανατολή. Η ειρηνική μετάβαση της εξουσίας οδήγησε σε μια εποχή ηρεμίας και ακμής της νήσου. Οι ηγεμόνες των Γατελούζων εργάστηκαν στην οικονομική ανέλιξη της ηγεμονίας τους και επέκτειναν την κυριαρχία τους στη Θράκη, το 1356, στην Παλαιά Φώκαια, το 1402, στην Θάσο, το 1420, στην Σαμοθράκη, το 1433 και στην Λήμνο, το 1449.

Μετά την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως, το 1455 απέτυχαν να καταλάβουν το νησί. Την 1η Σεπτεμβρίου του 1462, την νήσο πολιόρκησε ο Μωάμεθ Β΄ και ο στόλος. Η Μυτιλήνη παραδόθηκε έπειτα από 14 ημέρες. Οι Τούρκοι κατέστρεψαν την Μυτιλήνη και έσφαξαν κατοίκους. Οι εναπομείναντες χριστιανοί μετακινήθηκαν στην ενδοχώρα. Στο νησί επί Τουρκοκρατίας γεννήθηκε ο Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα. Κατά την Τουρκοκρατία, η νήσος δέχτηκε επιδρομές από τους Ενετούς, τους Γάλλους, τους Ιωαννίτες Ιππότες της Ρόδου και τους Σαρακηνούς και έχασε τη σπουδαία θέση που είχε. Κατά τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο, η νήσος δέχθηκε επιδρομές από τους Ψαριανούς, οι οποίοι λεηλάτησαν το Πλωμάρι, το 1770 και την Πλαγιά, το 1773. Το 1817, έγινε η πρώτη επαναστατική κίνηση εναντίον των Τούρκων. Το 1821, απέτυχε το στρατιωτικό σχέδιο για την Χίο και την Μυτιλήνη. Το 1822, έγινε προσπάθεια να ξεσηκωθεί το νησί, όμως η σφαγή της Χίου οδήγησε στην εγκατάλειψη της προσπάθειας.

© tom.ella.moments

Το 1839, με τις μεταρρυθμίσεις, οι οποίες εφαρμόστηκαν με το διάταγμα του Ροδόκηπου και του Χαττι Χουμαγιούν, το 1856, η οικονομία της νήσου άλλαξε μορφή, από κλειστή αγροτική, ανοίχθηκε στην παγκόσμια αγορά με το εμπόριο του σαπουνιού και του λαδιού, ένεκεν της κατάργησης των προνομίων του ναζίρη στο εμπόριο λαδιού, της πιο δίκαιης κατανομής των φόρων και των εγγυήσεων προστασίας της ιδιοκτησίας και της περιουσίας των ατόμων. Επήλθε πληθυσμιακή αύξηση, με την πλειοψηφία των κατοίκων να είναι χριστιανοί, οικονομική άνθηση και σπουδαία ώθηση. Το 1850, κάποιοι κάτοικοι μετανάστευσαν, έπειτα από την παγωνιά, η οποία κατέστρεψε τις σοδειές και το κτηνοτροφικό κεφάλαιο και οι κάτοικοι ασχολήθηκαν με τις εμπορικές εταιρείες. Τα εργοστάσια παραγωγής ανήκαν σε χριστιανούς, καθότι οι Οθωμανοί έμειναν πιστοί στις ισλαμικές αρχές τους, δεν προσαρμόστηκαν στις καινούριες συνθήκες, επομένως συρρικνώθηκε το οθωμανικό στοιχείο της νήσου λόγω της ελλιπούς μόρφωσης, της στρατολόγησης, τις δυσμενείς συνθήκες διαβίωσης και τον ράθυμο χαρακτήρα των Οθωμανών.

© visitlesvos

Το νησί απελευθερώθηκε από τους Τούρκους την 8η Νοεμβρίου 1912, την ημέρα κατά την οποία τιμάται η Σύναξη των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ και των λοιπών Ασωμάτων και Ουράνιων Αγγελικών Ταγμάτων, από το στόλο του ναυάρχου Κουντουριώτη. Προστάτης του νησιού είναι ο Αρχάγγελος Μιχαήλ, ο οποίος τιμάται από τους κατοίκους, καθώς και από τους Έλληνες από όλα τα μήκη και πλάτη της υφηλίου. Η νήσος ενσωματώθηκε με την Ελλάδα το 1914. Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στη νήσο εγκαταστάθηκαν μονάδες του Αγγλογαλλικού στόλου με εγκαταστάσεις στα Λουτρά, στο Ακόθ, στον Κόλπο της Καλλονής και στην Θερμή. Τον Μάιο του 1915, την Λέσβο επισκέφτηκε ο Ελευθέριος Βενιζέλος, όπως και το 1916, με την Επαναστατική Κυβέρνηση. Το 1918, η Μεραρχία Αρχιπελάγους πολέμησε στο Μακεδονικό Μέτωπο στη Μάχη του Σκρα.

© homeaway.gr

Το 1922, μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, στη νήσο κατέφυγαν οικογένειες Μικρασιατών. Το διάστημα 1923-1924, με την ανταλλαγή των πληθυσμών, η νήσος δέχθηκε ανταλλάξιμους Έλληνες πρόσφυγες της Μικράς Ασίας και ο εναπομείνας πληθυσμός των Τούρκων έφυγε. Στα χωριά χτίστηκαν οι συνοικισμοί για την στέγαση των προσφύγων. Η αποκοπή της νήσου από τα μικρασιατικά παράλια έφερε μια σπουδαία μείωση στην βιομηχανική παραγωγή του τόπου, καθότι η οικονομία του ήταν άρρηκτα συνυφασμένη με αυτά, ωσάν βασική αγορά των προϊόντων, τα οποία παρήγαγε. Οι πρόσφυγες προσέφεραν φτηνό εργατικό δυναμικό και ενίσχυσαν στην ανάπτυξη καινούριων καλλιεργειών. Κατά το διάστημα 1940-1949, στον Ελληνοϊταλικό, τον Ελληνογερμανικό και τον Εμφύλιο Πόλεμο, η Λέσβος έδωσε το φόρο αίματος και υπέστην τις οικονομικές συνέπειες. Το 1941, ο γερμανικός στρατός κατέλαβε τη νήσο. Η κατοχή διήρκησε μέχρι το 1944.

Στη νεότερη ιστορία, το διάστημα 1950-1970, η οικονομία της Λέσβου στηρίχτηκε στο λάδι και στα προϊόντα του, στην κτηνοτροφία και στη βυρσοδεψία. Τη δεκαετία του 1980 αναπτύχθηκε η τουριστική βιομηχανία, η οποία σήμερα είναι ένας από τους βασικούς κλάδους εισοδήματος της Λέσβου, μαζί με τη μεταποίηση αγροτικών προϊόντων.

Διοικητικά, το νησί και οι κοντινές βραχονησίδες αποτελούν τον Δήμο Λέσβου. Δεκατρείς Δήμοι υπάρχουν στην Λέσβο και αυτοί είναι της Αγίας Παρασκευής, της Αγιάσου, της Γέρας, με έδρα τον Παππάδο, της Ερεσού-Αντίσσης, της Ευεργέτουλας, με έδρα την Συκούντα, της Καλλονής, της Λουτροπόλεως της Θέρμης, του Μανταμάδου, της Μήθυμνας, της Μυτιλήνης, της Πέτρας, του Πλωμαρίου και του Πολιχνίτου.

© dinfo.gr

Το 1986, με Προεδρικό Διάταγμα συστάθηκε το Υπουργείο Αιγαίου, με έδρα τη Μυτιλήνη. Το 2007, με Προεδρικό Διάταγμα συγχωνεύθηκε με το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας και με Προεδρικό Διάταγμα μετατράπηκε σε Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, με έδρα την Μυτιλήνη και από το 2018 ανήκει στο Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής.

Από το τέλος του 19ου αιώνα μέχρι την αρχή του 20ου αιώνα το μουσικό σχήμα, το οποίο δέσποζε, ήταν, σύμφωνα με τα μικρασιατικά πρότυπα, οι πολυμελείς ορχήστρες. Η δεκαετία του 1940 ήταν μια σκοτεινή παρένθεση για τη μουσική παράδοση του νησιού, καθότι οι ιστορικές, οι κοινωνικές και οι οικονομικές συνθήκες, η Γερμανική Κατοχή, ο Εμφύλιος και η οικονομική εξαθλίωση, ανάγκασαν τους μουσικούς να εγκαταλείψουν το επάγγελμά τους. Κατά τις δεκαετίες 1950 – 1970, το μουσικό ενδιαφέρον αναζωπυρώθηκε. Η μουσική πρωταγωνίστησε πάλι στην καθημερινότητα των κατοίκων της νήσου και το λεσβιακό ρεπερτόριο εμπλουτίστηκε με ρεμπέτικα και λαϊκά τραγούδια από το νέο πολιτιστικό κέντρο της εποχής, την Αθήνα. Τη δεκαετία του 1990, η μουσική της Λέσβου συμβάδιζε με τα πανελλαδικά μουσικά δεδομένα, τα οποία διατηρήθηκαν και διατηρούνται έως το παρόν μουσικά σχήματα, τα οποία ζωντανεύουν παλαιούς αγαπημένους μουσικούς σκοπούς. Έντονο είναι το ενδιαφέρον των νεότερων να μυηθούν στην μουσική παράδοση του τόπου τους.

© dinfo.gr

Αξίζει να επισκεφθεί ο περιηγητής τον Μόλυβο, την Πέτρα, να ακολουθήσει το δρόμο για την Ερεσσό, με την εξωτική ομορφιά, το ειδυλλιακό τοπίο στο οποίο χάνεται κανείς στο χρόνο, ξεχνά την καθημερινότητα και απολαμβάνει τη γαλήνη, να περάσει από το υπέροχο Σίγρι, να κάνει μια στάση στο Πλωμάρι για ούζο και εκλεκτούς μεζέδες και να φτάσει έως την «ορεινή» Αγιάσο. Σε τούτο τον τόπο είναι απόλαυση η θέα στο Αιγαίο.

Ο Μόλυβος, ή αλλιώς Μήθυμνα, αποτελεί την τουριστική πρωτεύουσα του νησιού, προσελκύοντας ντόπιους και ξένους τουρίστες εδώ και χρόνια. Βρίσκεται στη βορειοδυτική ακτή του νησιού, 62 χλμ. από τη Μυτιλήνη. Είναι ένας παραδοσιακός και γραφικός οικισμός, εξ΄ ολοκλήρου φτιαγμένος από πέτρα, σαν κάστρο και κρέμεται από τους βράχους στην άκρη του νησιού. Ο οικισμός έχει κερδίσει το θαυμασμό όσων τον επισκέπτονται. Ο επισκέπτης ατενίζει το Αιγαίο από το βυζαντινό κάστρο, το οποίο είναι το σήμα κατατεθέν, με τα εντυπωσιακά πέτρινα τείχη. Στο κάστρο ο περιηγητής φτάνει μέσα από τα δαιδαλώδη λιθόστρωτα καλντερίμια, τα οποία απλώνονται σε όλο το χωριό. Ο Μόλυβος είναι ατμοσφαιρικός, αποτελεί μια όμορφη μεσαιωνική καστροπολιτεία και στέκεται αγέρωχα, αγκιστρωμένος στην πλαγιά ενός βράχου, ατενίζοντας τη Μεσόγειο. Η δομή και το αρχιτεκτονικό σχέδιο της πόλης και του κάστρου των Γατελούζων του 13ου αιώνα έχουν παραμείνει αναλλοίωτα στο πέρασμα του χρόνου. Ο περιηγητής εδώ χαίρεται τα λιθόκτιστα σπίτια, τα αρχοντικά με τα σαχνισιά και τα πολύχρωμα πορτοπαράθυρα, τις διάσπαρτες περίτεχνες τουρκικές κρήνες, την παλιά αγορά με τα πολύχρωμα μαγαζιά, τα ουζερί, τα καφενεδάκια και το λιμάνι. Το χωριό έχει τους δικούς του μελωδικούς ρυθμούς. Όταν ο ήλιος αρχίσει να δύει, αξίζει να βρίσκεται κανείς στον Μόλυβο, να στρέφει το βλέμμα του προς τη θάλασσα και να βλέπει τον πορτοκαλί ήλιο να βουτάει στα νερά της. Ο Μόλυβος την άνοιξη είναι θεσπέσιος. Ο δρόμος του Μολύβου, ο οποίος κοσμείται και σκιάζεται από μωβ φύλλα και λουλούδια, κατατάχθηκε ως ο πιο όμορφος δρόμος στον κόσμο σε ψηφοφορία της κοινότητας Bored Panda. Ο δρόμος αντιπροσωπεύει ένα από τα λιθόστρωτα σημεία του Μολύβου, με τα παλιά σπίτια των ψαράδων, με κόκκινη στέγη, τα οποία μετατρέπονται σε καφετέριες, εστιατόρια και γκαλερί τέχνης. Ο Μόλυβος διατηρεί την προγονική ομορφιά χάρη στις αυστηρές δημοτικές διατάξεις στον τομέα της διατήρησης, οι οποίες επιτρέπουν στον ταξιδιώτη να θαυμάσει τους στενούς δρόμους και τα λουλούδια.

© raffco_46

Είναι θαυμάσιο το καλοκαιρινό σκηνικό στην Ερεσό. Η ανεπιτήδευτη ομορφιά του νησιού, θέλγει τους επισκέπτες. Είναι ωραία να περάσει ο επισκέπτης ένα απόγευμα στην Ερεσό.

Στο χωριό της Αγίας Παρασκευής γίνεται η θυσία του ταύρου. Ένας ταύρος στολίζεται και περιφέρεται μαζί με τις χριστιανικές εικόνες. Το χωριό φοράει τα γιορτινά του και στο τέλος ο ταύρος θυσιάζεται. Η τελετή είναι αρχαία, αληθινή και επιβιώνει στο νησί με διαδοχικές παραλλαγές εδώ και χιλιετίες.

Ανάμεσα σε κατάφυτα από φρύγανα, βράχια, γεωλογικά γλυπτά, τα οποία αναδύονται από τη θάλασσα, βρίσκονται τα θερμά και ιαματικά νερά της Εφταλούς. Τα νερά της πηγής, η οποία αναβλύζει κάτω από τη θάλασσα, με θερμοκρασία 43,6 έως 46,5 βαθμών Κελσίου, προσφέρονται για τη θεραπεία παθήσεων.

Ο επισκέπτης μπορεί να παραβρεθεί στο μουσικό και εικαστικό Φεστιβάλ Τεχνών Συμβίωσης Λέσβου (Symbiosis Lesvos Arts Festival), το οποίο είναι γεμάτο μουσική, θεατρικές παραστάσεις, εργαστήρια και εκθέσεις ζωγραφικής. Πρόκειται για ένα φεστιβάλ με θέα τη θάλασσα, το οποίο καλεί τον περιηγητή να εξερευνήσει την τοπική κοινωνία, τους τόπους και τα χαρακτηριστικά της περιοχής, επιδιώκει τις διαπολιτισμικές συνεργασίες και συνεισφέρει στην δημιουργία ενός πολύχρωμου δημιουργικού κολάζ από όλο τον κόσμο.

Αξίζει η επίσκεψη στο Μουσείο Ούζου της οικογένειας Βαρβαγιάννη. Ο περιηγητής βρίσκεται στο νησί του ούζου, εκεί όπου το ούζο βρήκε την πατρίδα του, ένεκεν των αμπελώνων και των μεγάλων εκτάσεων παραγωγής γλυκάνισου. Το ντόπιο ούζο είναι το πρώτο σε ποιότητα και η φήμη του έχει διαδοθεί σε όλο τον κόσμο. Το Μουσείο βρίσκεται αριστερά, λίγο πριν το χωριό Πλωμάρι. Οι οικοδεσπότες του Μουσείου αναλαμβάνουν να ταξιδέψουν τον επισκέπτη σε 150 χρόνια εμπειρίας και παράδοσης. Ο επισκέπτης ανακαλύπτει βήμα-βήμα όλα τα στάδια παραγωγής του ούζου, από τη συγκομιδή του γλυκάνισου έως την εμφιάλωση.

© Menia

Με θέα το Αιγαίο, το Πλωμάρι, η πρωτεύουσα του ούζου, είναι διάσημο για το εξαιρετικό παραδοσιακό απόσταγμα και για τις παραλίες του. Μια χειμωνιάτικη βόλτα στις παραλίες στο Πλωμάρι είναι διαφορετική. Περπατώντας κατά μήκος της παραλίας, μυρίζοντας τον καθαρό αέρα και θαυμάζοντας τους γλάρους, οι οποίοι πετούν δίπλα στους πολύχρωμους βράχους του Πλωμαρίου, ο επισκέπτης βιώνει εμπειρίες, οι οποίες μένουν ανεξίτηλα στο νου και την καρδιά. Στο Πλωμάρι αξίζει ο επισκέπτης να απολαύσει τον πρωινό καφέ, να δοκιμάσει τα εποχιακά φρέσκα φρούτα και το γλυκό του κουταλιού, το οποίο σερβίρεται με κρύο νερό κάτω από την σκιά του πλάτανου, στο παραδοσιακό καφενείο. Η παραδοσιακή μουσική και η ουζοποσία είναι απαραίτητα κάτω από τον πλάτανο, όπου τα βράδια συγκεντρώνονται παρέες για να εορτάσουν το ελληνικό καλοκαίρι και συνηθίζουν να πραγματοποιούν γιορτές ούζου. Στον τόπο υπάρχει ο ιερός ναός της Παναγίας Κρυφτής. Ο επισκέπτης θαυμάζει τη θέα και περιηγείται τριγύρω, ανακαλύπτει ένα σημείο με θέα, καυτά ιαματικά νερά και απόκρημνα βράχια.

© shutterstock.coom

Οι παραλίες της Λέσβου έχουν κάτι διαφορετικό να προσφέρουν στον περιηγητή, διαθέτουν χαρακτήρα, μελωδία και ομορφιά. Υπάρχουν οργανωμένες παραλίες, με καφετέριες και κόσμο, όπως είναι η παραλία στην Σκάλα Ερεσού και στον Άγιο Ερμογένη. Παραλίες κατάλληλες για την οικογένεια και τα παιδιά είναι αυτές στην Πέτρα, τα Βατερά και τα Τσαμάκια. Ήσυχες και αμμουδερές παραλίες είναι εκείνες στη Χρυσή Ακτή και στον Χρούσο.

© Γιάννης Τούντας

Το χωριό της Αγιάσου είναι ένας παραδοσιακός οικισμός στις πλαγιές του όρους Όλυμπος, αποτελεί μια πολύχρωμη αγκαλιά. Πριν από το χωριό υπάρχει ένας ένας μακρύς δρόμος από πεύκα, το μόνο δάσος στο νησί. Η Αγιάσος διαθέτει πυκνό πράσινο περιβάλλον, λιθόστρωτα σοκάκια, χρωματιστούς τοίχους, πόρτες, παράθυρα, προσόψεις μυριάδων αποχρώσεων και καφενέδες για στάση και καφέ στη χόβολη. Ροζ, κίτρινα, μπλε, και πράσινα χρώματα συνδυάζονται και μεταδίδουν το μήνυμα της δημιουργικότητας. Στο χωριό δεσπόζει ο ιερός ναός της Παναγίας, με την ιερά εικόνα της Παναγίας της Αγιάσου, η οποία χρονολογείται από τον 4ο αιώνα, έχει φιλοτεχνηθεί από τον Ευαγγελιστή Λουκά με κερί. Είναι ωραία η περιπλάνηση στα παραδοσιακά στενά δρομάκια της Αγιάσου. Ο επισκέπτης απολαμβάνει την φιλοξενία των ντόπιων. Οι ηλικιωμένοι κάτοικοι λένε ιστορίες στην κεντρική πλατεία και ο επισκέπτης απολαμβάνει παραδοσιακά γλυκά φρούτα και έχει την ευκαιρία να προμηθευτεί από αγορά τοπικά παραχθέντα αντικείμενα.

Στο χωριό Ασώματος μπορεί ο επισκέπτης να αγοράσει εντυπωσιακά ξυλόγλυπτα και νόστιμα γλυκά του κουταλιού.

© hoteldelfinia.com

Στο ήσυχο χωριό του Μανταμάδου υπάρχει ο ιερός ναός των Παμμεγίστων Ταξιαρχών με την ιερά εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, η οποία φιλοτεχνήθηκε από τον μοναχό Γαβριήλ, με το χώμα του τόπου και το αίμα των μοναχών, τους οποίους έσφαξαν οι Σαρακινοί. Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ προστατεύει το Αιγαίο, τους ένστολους, την αεροπορία και όλους όσοι επικαλούνται την βοήθειά του.

Όμορφα είναι να περιηγηθεί κάποιος στην γραφική Σκάλα Συκαμνέας.

Στο χωριό Πέτρα, ο επισκέπτης μπορεί να σκαρφαλώσει τα σκαλιά έως τον ιερό ναό στο βράχο. Η θέα είναι υπέροχη. Μέσα από τους τοίχους του παρελθόντος διακρίνονται το χωριό, τα βουνά και η θάλασσα από ψηλά.

© saygreece.org

Το διάσημο και φημισμένο Ouzo Fest διεξάγεται στις αρχές Αυγούστου στην Λέσβο, την πατρίδα του ούζου. Πρόκειται για ένα σκηνικό, με ζωηρό κοινό, βουερές και χαρούμενες παρέες, αυθεντικές συνταγές των αποσταγματοποιών της νήσου, μοναδικά αποστάγματα και ιστορικές ετικέτες ούζου. Η παράδοση της δημιουργίας ούζου στο νησί πηγαίνει πίσω. Σήμερα, αποτελεί το προϊόν ενδιαφέροντος για τους επισκέπτες του τόπου, με τη μακρά ιστορία.

Δώδεκα ιστορικές εκκλησίες και μνημεία του νησιού, τα οποία χρονολογούνται από την παλαιοχριστιανική περίοδο έως τον 19ο αιώνα, είναι το Καθολικό της ιεράς Μονής Περιβολής, η ιερά Παλαιοχριστιανική Βασιλική του Αγίου Ανδρέα της Ερεσού, η ιερά Παλαιοχριστιανική Βασιλική στην Αφεντέλλη, ο ιερός ναός του Αγίου Στεφάνου Μανταμάδου, το Καθολικό της ιεράς Μονής των Παμμεγίστων Ταξιαρχών της Κάτω Τριτούς, το Καθολικό της ιεράς Μονής του Δαμανδρίου της Πολιχνίτου, ο ιερός ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Παπιανά, ο ιερός ναός του Αγίου Γεωργίου Ανεμιώτας, ο ιερός ναός του Αγίου Νικολάου της Πέτρας, η ιερά Μονή Υψηλού, ο ιερός ναός του Αγίου Ιωάννου Κεραμί και ο ιερός ναός των Παμμεγίστων Ταξιαρχών της Βατούσας.

© shutterstock.com

Σπουδαία αξιοθέατα συνιστούν το Κάστρο Σιγρίου, ο Αρχαίος Ναός της Κλοπεδής, το Ρωμαϊκό υδραγωγείο στη Μόρια, το Μουσείο Προσφυγικής Μνήμης του 1922, στη Σκάλα Λουτρών και το μνημείο Μικρασιάτισσας Μάνας, στην Επάνω Σκάλα Μυτιλήνης.

Ο πολιτισμός βρίθει στο νησί. Σπουδαία Μουσεία, τα οποία μπορεί να επισκεφθεί ο επισκέπτης είναι το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Μυτιλήνης, το Ψηφιακό Μουσείο «Γεώργιος Ιακωβίδης» στην Χύδηρα, το Εκκλησιαστικό Βυζαντινό Μουσείο Μυτιλήνης, το Μουσείο - Βιβλιοθήκη Τεριάντ, το Μουσείο Έργων Θεοφίλου, η Δημοτική Πινακοθήκη Μυτιλήνης, η Δημοτική Πινακοθήκη Μήθυμνας, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου, η Συλλογή Φυσικής Ιστορίας Βρίσας, το Μουσείο ούζου ΕΒΑ, το Μουσείο Ούζου - Ο Κόσμος του Ούζου (Ούζο Πλωμαρίου Ισιδώρου Αρβανίτου) στο Πλωμάρι, το Μουσείο Σαπωνοποιίας Πλωμαρίου, το Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας Λέσβου και το Ιστορικό ελαιοτριβείο Βρανά.

© Κώστας Σταματέλλης

Τα σπήλαια της Λέσβου είναι του Αγίου Ιωάννη του «Καταφύγη» στην Θερμή, στην πλαγιά του όρους «Παλαμά», του Αγίου Ιωάννη ή «Φούσα» στην Μυχού του κόλπου Γέρας, της Μαγάρας στων Αλυφαντών στην Μυτιλήνη, στη θέση Γλάστρα ή Καστέλλι της Αγιάσου, «Λιάκας» στου Ασωμάτου, του Αγίου Ισιδώρου και «Άνυδρος» στο Πλωμάρι.

Υπάρχουν παράκτιοι υγρότοποι στον Κόλπο της Καλλονής και η Παραλία της Χαραμίδας. Προστατευόμενοι βιότοποι αποτελούν ο Κόλπος της Καλλονής και οι παράκτιοι υγρότοποι της Λέσβου, που έχουν έκταση 147,8 τ.χλμ.. Ο Κόλπος της Καλλονής είναι ημί-περίκλειστος, ρηχός, με μέσο βάθος 10 μ. και μέγιστο βάθος 19 μ., συνδέεται με το Αιγαίο Πέλαγος μέσω ενός στόματος, το οποίο σχηματίζεται από τα Ακρωτήρια Πλατύ και Καλλονή. Έχει πληθυσμούς σαρδέλας και προσφέρεται για αλιεία. Στην προστατευόμενη πανίδα της περιοχής περιλαμβάνονται οι μεσογειακές φώκιες μοναχοί, τα δελφίνια, οι μύχοι της Μεσογείου και οι σκαντζόχοιροι της Ανατολικής Ευρώπης. Στην υδατική ζώνη υπάρχουν τα υποθαλάσσια λιβάδια της Ποσειδωνίας. Στην προστατευόμενη χλωρίδα περιλαμβάνονται η Ίρις, η οχρόλευκη και η Σιληνή squamigera. Η περιοχή είναι σπουδαία για την αναπαραγωγή και την μετανάστευση ειδών της ορνιθοπανίδας, όπως είναι τα σαΐνια, οι ποταμότρυγγες, οι αλκυόνες, το κιρκίρι, οι πρασινοκέφαλες πάπιες, οι σαρδέλες, οι ασπρομετωπόχηνες, οι σταχτόχηνες, οι ωχροκελάδες, οι μαυροσταχτάρες, οι σταχτοτσικνιάδες, οι στικταετοί, οι πορφυροτσικνιάδες, οι κρυπτοτσικνιάδες και οι βαλτόμπουφοι. Περισσότερα από 252 διαφορετικά είδη πουλιών, τα οποία βρίσκουν καταφύγιο στον υγρότοπο της Καλλονής, ο οποίος συγκαταλέγεται ανάμεσα στους δέκα πιο σημαντικούς της Ευρώπης για την ποικιλία και τη μοναδικότητα των ειδών.

Ο Κόλπος Γέρας, το έλος Ντίπι, το Όρος Όλυμπος και ο ποταμός Ευεργετούλας είναι προστατευόμενοι βιότοποι και διαθέτουν έκταση 119,18 τ.χλμ..

Η Λέσβος είναι «μούσα» των τεχνών και των γραμμάτων. Εδώ γεννήθηκαν εξέχουσες προσωπικότητες της Ελλάδας, όπως είναι ο Τέρπανδρος, δημιουργός της αιολικής λυρικής ποίησης, ο Αλκαίος, η Σαπφώ, ο Θεόφραστος και ο Αρίων, σημαίνοντες ποιητές, οι οποίοι ανέδειξαν την ισχύ της ποιητικής και μουσικής τέχνης. Από τον τόπο κατάγονταν ο Θεόφιλος, ο Στρατής Μυριβήλης, ο Ηλίας Βενέζης, ο Αργύρης Εφταλιώτης (Κλεάνθης Μιχαηλίδης) και ο Γεώργιος Ιακωβίδης από τους νεώτερους. Η προσφορά της νήσου στις τέχνες και τα γράμματα υπήρξε ανεκτίμητη.

Η μουσική και το τραγούδι ήταν συνυφασμένα με τη ζωή των κατοίκων της Λέσβου, καθώς συνόδευαν κάθε δραστηριότητα της καθημερινότητάς τους, όπως είναι η τέλεση εθίμων, οι οικιακές ενασχολήσεις και η εργασία. Κατά τον 18ο - 19ο αιώνα, η μουσική της Λέσβου επηρεάστηκε από την κουλτούρα των αστικών κέντρων της Μικράς Ασίας, την Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη, όπως μαρτυρούν στοιχεία, τα οποία απαντούν στα «τραγούδια του κύκλου του χρόνου», τα κάλαντα, τα χελιδονίσματα και στα «τραγούδια του κύκλου της ζωής», τα νανουρίσματα και τα μοιρολόγια. Το 1840, ο μουσικοδιδάσκαλος Γεώργιος ο Λέσβιος εξέδωσε δικό του, νέο σύστημα εκκλησιαστικής μουσικής, απλοποιώντας το παλαιό. Ένεκεν της ευκολίας εκμάθησης ξεκίνησε να διδάσκεται στην Αίγινα με την επιδοκιμασία του Ιωάννη Καποδίστρια, όμως δεν επικράτησε.

© marianouscayia

Όσες φορές και να επισκεφθεί κανείς την Λέσβο, την αγαπάει πιότερο. Το ομορφονήσι είναι χάρμα όλες τις εποχές του έτους, μα είναι εξαίσιο την άνοιξη. Είναι υπέροχο, ενώσω οδηγεί κανείς, να βλέπει δεξιά και αριστερά, πράσινα, κίτρινα και κόκκινα φυτά, τα οποία αγγίζουν το μπλε της θάλασσας.

Το νησί με τις αντιθέσεις και τις διαφορετικές μουσικές νότες, έχει τη δική του μελωδία, το προσωπικό του ιδιαίτερο τραγούδι και το δικό του ποίημα να απαγγείλει. Ο ήχος από τον παφλασμό των κυμάτων, οι φωνές των ψαράδων στο λιμάνι, ο ήχος του γυάλινου ποτηριού με το ούζο στο μπλε τραπέζι της ταβέρνας, τα γέλια των παιδιών στην παραλία, το χαμόγελο της γιαγιάς στο λιμάνι της Μυτιλήνης, το γάργαρο γέλιο της ιδιοκτήτριας του καφενέ στην Αγιάσο, το επιβλητικό και άλλοτε συμπονετικό βλέμμα της ιεράς εικόνας του Αρχάγγελου Μιχαήλ στον Μανταμάδο και η μυρωδιά της φρέσκιας σαρδέλας της Καλλονής, αποτελούν εικόνες και ήχους, τα οποία συνθέτουν μια Αιγαιοπελαγίτικη συμφωνία, η οποία προκαλεί τον επισκέπτη να χορέψει στον ρυθμό, να τραγουδήσει, να βιώσει μια σειρά εμπειριών και στιγμών, να γευτεί, να ανακαλύψει και να θαυμάσει.

© vimaorthodoxias.gr

Το νησί είναι ένα ψηφιδωτό συναισθημάτων και αναπαραστάσεων, με παραδοσιακούς οικισμούς, ιστορικά βιομηχανικά κτήρια, φύση, θησαυρούς, ανέπαφα και παλιά, διάσπαρτα μονοπάτια, θάλασσες, καταρράκτες, απέραντο μπλε και πράσινο, το οποίο όταν αντικρίζει κανείς, του αφήνει μοναδικές εντυπώσεις. Στην Λέσβο ο επισκέπτης γνωρίζει ντόπιους, κάνει φιλίες, ανταλλάσσει απόψεις και συνειδητοποιεί πως βρίσκεται σε ένα από τα ομορφότερα μέρη στην Πατρίδα.

Σύνταξη: Α. Τ.