ΚΥΘΗΡΑ

   <<Γειά σου χαρά σου Βενετιά, να δω γαλάζια εκκλησιά, Τσιρίγο και Μονεμβασιά>>. Αυτόν τον στίχο του Νίκου Γκάτσου  ερμήνευσε ο Νίκος Ξυλούρης.

   <<Un mondo fa un mondo, e il Cerigo un altro mondo>> είναι η φράση την οποία έλεγαν οι Ενετοί για τα Κύθηρα και στα ελληνικά ερμηνεύεται ως εξής: <<Όλος ο κόσμος φτιάχνει έναν κόσμο, το Τσιρίγο είναι ένας άλλος κόσμος>>.

   Τα Κύθηρα ή το Τσιρίγο βρίσκονται στα νότια του Ακρωτηρίου Μαλέας. Είναι το πιο νότιο νησί των Ιονίων, βρίσκεται νότια της Πελοποννήσου και ανήκει διοικητικά στον δήμο Πειραιά. Εκτείνεται στα 262 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Έχει περίπου 4.000 κατοίκους.

  Το νησί έχει επιβλητικές καστροπολιτείες, σπήλαια, κολπίσκους, βαθουλωτούς όρμους, βραχώδεις ακτές, χωριά και απαράμιλλη ομορφιά.

   Αρχαία πρωτεύουσα των Κυθήρων ήταν η Παλαιόπολη και επίνειό της υπήρξε η Σκάνδεια. Αρχαίοι τάφοι και άλλα μνημεία μαρτυρούν ότι στο νησί την πρωτομηνωική εποχή υπήρχε συνοικισμός.

   Περίπου έξι αιώνες, από το 1204 έως το 1797 οι Ενετοί κατέλαβαν το νησί. Τα μεγάλα κάστρα στη Χώρα και τον Μυλοπόταμο είναι κατάλοιπα της κυριαρχίας των Ενετών. Αυτή την εποχή οι πειρατές έκαναν επιδρομές στα Κύθηρα, τα οποία είχαν ως ορμητήριο.

   Η Χώρα κοσμείται από το μεσαιωνικό κάστρο, τα σπίτια ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής, τα ασπρισμένα σοκάκια με τα λουλούδια και τα μαγαζιά. Όμορφα είναι να περπατήσει κανείς από την Χώρα έως την Φορτέτσα, το κάστρο των Ενετών ή αλλιώς το μάτι της Κρήτης, καθώς κάποιες φορές η ματιά φτάνει ως την Κρήτη. Έξω από την Χώρα είναι το Αρχαιολογικό  Μουσείο, με το σημαντικό έκθεμα του μαρμάρινου Λέοντα.

   Το Καψάλι βρίσκεται στο νότιο τμήμα των Κυθήρων και συνιστά τον ομφαλό τους. Ο παραθαλάσσιος μικρός οικισμός έχει δίδυμους κόλπους και έναν μοναχικό φάρο. Στην περιοχή υπάρχουν εστιατόρια και ταβέρνες, που προσφέρουν φρέσκα ψάρια και αστακό. Ακόμη, μπαρ, καφέ, ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια, γκαλερί και υπαίθρια βιβλιοπωλεία κοσμούν τον Καψάλι.

   Παλαιά πρωτεύουσα των Κυθήρων είναι η καστροπολιτεία του Αγίου Δημητρίου. Πριν από τον 12ο αιώνα, οι Μονεμβασίτες έχτισαν την Παλαιοχώρα σε ύψος 216 μέτρων, απάνω σε δυο φαράγγια. Το 1573, ο ναύαρχος του τουρκικού στόλου και ο πάλαι ποτέ πειρατής Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσσα πολιόρκησε και κατέστρεψε την καστροπολιτεία. Στην μεσαιωνική πόλη της Παλαιοχώρας υπάρχουν τα ερείπια είκοσι ναών, ογδόντα σπιτιών και τειχών. Επίσης, δεσπόζει η εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας, έξοχης αρχιτεκτονικής.

   Ο επισκέπτης αξίζει να δει τα ερείπια μιας βυζαντινής πόλης και το Παλαιόκαστρο, πλησίον της Αγίας Πελαγίας, στην Παλαιόπολη. 

   Στο μέσον του δρόμου, μεταξύ της Αγίας Πελαγίας και της πρωτεύουσας των Κυθήρων, του Τσιρίγου ή της Χώρας, ο επισκέπτης θωρεί τον Μυλοπόταμο, μια ερειπωμένη βυζαντινή και βενετσιάνικη πόλη. Στον τόπο δεσπόζει η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου, του οποίου το εικονοστάσι έχει διακοσμηθεί με εικόνες ιωνικής τεχνοτροπίας. Η Αγία Πελαγία διαθέτει ταβέρνες πάνω στη θάλασσα.

   Στην είσοδο του σπηλαίου της Αγίας Σοφίας υπάρχουν στους βράχους οι αγιογραφίες των Αγίων σε φυσικό μέγεθος από τον 13ο αιώνα. Το σπήλαιο έχει αίθουσες, οι οποίες είχαν μετατραπεί σε εκκλησάκια, με τοιχογραφίες, μωσαϊκά και άλλες αίθουσες έχουν μικρές λίμνες. Στο εσωτερικό του σπηλαίου υπάρχουν σταλαγμίτες και σταλακτίτες.

   Η Κάτω Χώρα Μυλοποτάμου συνιστά έναν οικισμό, ο οποίος εξελίχθηκε έπειτα από την καταστροφή της Παλαιοχώρας. Η αρχιτεκτονική εντυπωσιάζει. Στην περιοχή υπάρχει η καλοδιατηρημένη καστροπολιτεία, με τα ερείπια του ενετικού κάστρου, των οικημάτων και των βυζαντινών εκκλησιών του 15ου αιώνα. Η θέα στη θάλασσα από την κορυφή του βράχου είναι εκπληκτική. 

   Στο χωριό του γραφικού Μυλοποτάμου υπάρχουν οι δυο καταρράκτες της Φόνισσας ή της Νεράϊδας. Μετά τον καταρράκτη ο επισκέπτης διαβαίνει στο ρέμα με τους παλαιούς νερόμυλους. Ο τόπος είναι μέσα στο πράσινο, έχει δροσιά και λιβελούλες. Στην πλατεία μπορεί κανείς να απολαύσει τον καφέ του κάτω από τα πλατάνια και το ρυάκι. Στην Κάτω Χώρα Μυλοποτάμου υπάρχει το κάστρο. Στην κεντρική πλατεία της Κάτω Χώρας στέκει το παλαιό πέτρινο Σχολείο και δίπλα του είναι η πύλη του Κάστρου, το οποίο κατασκευάστηκε το 1565. Στην πύλη κυριαρχεί ο πτερωτός λέοντας, έμβλημα του Αγίου Μάρκου και της τότε ισχυρής Βενετίας.

   Τα παραδοσιακά σπίτια με τις καμάρες του νησιού απλώνονται κάτω από το μεσαιωνικό κάστρο. Σε αναπαλαιωμένο κτήριο λειτουργεί το αρχαιολογικό μουσείο, το οποίο διαθέτει ευρήματα από τις ανασκαφές και δη από τις εργασίες της αγγλοαμερικανικής αποστολής στο Καστρί, την περίοδο 1963-1965, οι οποίες είχαν βγάλει στο φως την ύπαρξη της μινωικής αποικίας στο νησί. Η τοποθεσία στα μισά του 15ου αιώνα είχε εγκαταληφθεί και βρισκόταν στη νοτιοανατολική ακτή των Κυθήρων. Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου στο Πούρκο έχει τέσσερα μικρά ιερά, τα οποία είναι διακοσμημένα με τοιχογραφίες του 12ου αιώνα. Η εκκλησία του Αγίου Πέτρου στο Αρέσι, στο ιερό έχει τοιχογραφίες από τον 15ο ή τον 16ο αιώνα.

   Εξέχον είναι το παραθαλάσσιο χωριό του Αβλέμονα με το λιμάνι και το κάστρο. Στον Αβλέμονα υπάρχει το αρχοντικό Καβαλίνι με το ηλιακό ρολόι. Στον τόπο σχηματίζονται κόλποι, ιδανικοί για βουτιές. Έξω από τον Αβλέμονα υπάρχει μια μεγάλη σε έκταση παραλία.

   Ωραία είναι να διασχίσει κανείς την πέτρινη γέφυρα Κατούνι, η οποία αγγίζει τα εκατόν δέκα μέτρα και χτίστηκε κατά την βρετανική κυριαρχία. Έχει μήκος δεκαπέντε μέτρα και πλάτος έξι μέτρα. Βασίζεται σε δεκατρείς καμάρες σε συμμετρία. Το σχέδιο και την εποπτεία του γεφυριού ανέλαβε ο Βρετανός κυβερνήτης Macfale.

   Αξίζει να επισκεφθεί κανείς τα χωριά Πιτσινιάνικα, το κομβικό Λιβάδι, τα Μητάτα με το φαράγγι, το κεφαλοχώρι Ποταμός, τα Φριλιγκιάνικα και τα Φράτσια. Αν κανείς βρεθεί στο Λιβάδι μην παραλείψει να γευτεί το καλομαγειρεμένο φαγητό του Πιέρρου.

   Στα Κύθηρα ξεχωρίζει η παραλία Καλαδί, με τα γαλαζοπράσινα νερά, τις σπηλιές και τα βράχια. Στο Καλαδί κατεβαίνει κανείς από την πέτρινη σκάλα. Όμορφες είναι οι παραλίες Αβλέμονας, Φυρή Άμμος, Μελιδόνι, Χαλκός, Πλατειά Άμμος, Λιμιώνας, Όχελες και Κομπονάδα. Μετά τον Λιμιώνα περπατά κανείς, ακολουθεί το μονοπάτι και συναντά μια φυσική πράσινη λίμνη σε σχήμα καρδιάς. Η παραλία Καλάμι έχει γαλάζια νερά και η πρόσβαση γίνεται και με την κατάβαση των φαραγγιών, σκαρφαλώνοντας σε βράχια και κατεβαίνοντας με σχοινιά. Υπέροχη είναι η παραλία στο λιμάνι Διακόφτι με την λευκή άμμο και τα <<εκκωφαντικά>>, διάφανα ρηχά νερά. Αν βουτήξει κανείς στα μοναδικά νερά του Διακοφτιού, δεν του κάνει καρδιά να βγει στη στεριά.

   Ο επισκέπτης δύναται να εξερευνήσει το Παλάτι Προβλεπτών, την παλιά στέρνα, τον Παντοκράτορα και το δάσος στο Γερακάρι.

   Από το Καψάλι μπορεί κανείς με βάρκα να μεταβεί στο νησάκι Αβγό και να δει το γαλάζιο θαλάσσιο σπήλαιο.

   Μπορεί ο επισκέπτης εν πλω να παραβρεθεί για κολύμπι στο νησί Χύτρα, το οποίο έχει μια εντυπωσιακή σπηλιά μήκους διακοσίων μέτρων και ύψους είκοσι δύο μέτρων. Κάποια ώρα μέσα στην ημέρα ο ήλιος φέγγει τη σπηλιά της βραχονησίδας. Τα νερά λάμπουν γαλάζια. Τα τοιχώματα χρυσαφίζουν. Στο νησί συλλέγεται μια φορά το χρόνο το μικρό, αμάραντο και χρυσαφένιο φυτό σιέμπρε βίβα, το οποίο κρατά το χρώμα του για αρκετά χρόνια χωρίς νερό. Στην Χύτρα καταφεύγουν πτηνά και φώκιες. Τακτικά, ομίχλη καλύπτει το νησάκι.

   Τα Αντικύθηρα ή οι Λιοί είναι ένα ξερονήσι νοτιοανατολικά από το Τσιρίγο. Ποταμός είναι ο μόνος οικισμός του νησιού. Τα Αντικύθηρα έχουν άγρια φύση και βραχώδεις ακτές. Σταυρωτό και Καμαρέλα είναι οι παραλίες του νησιού.

   Αίγιλα ήταν το αρχαίο όνομα των Αντικυθήρων. Στο νησί έκαναν επιδρομές οι πειρατές. Τριγύρω από τις ακτές του νησιού υπάρχουν αρκετά ναυάγια. Σε κάποιο ναυάγιο ανασύρθηκε το άγαλμα ενός εφήβου των Αντικυθήρων, το οποίο κοσμεί το Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας.

  Στο νησί υπάρχει η μονή της Παναγίας των Μυρτιδίων, όπου έρχονται πιστοί από όλη την Ελλάδα. Στο ναό φυλάσσεται η εικόνα της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας, την οποία πιθανότατα τον 14ο αιώνα, την 24η του Σεπτέμβρη, βρήκε ένας βοσκός σε έναν τόπο γεμάτο από μυρτιές και δη στα κλαδιά μιας μυρτιάς. Στις 24 Σεπτεμβρίου εορτάζεται η ανεύρεση της εικόνας.

   Την 1η Αυγούστου τιμάται η Οσιομάρτυς Αγία Ελέσσα, η οποία μαρτύρησε στα Κύθηρα την 1η Αυγούστου του 375 μ.Χ. στον τόπο όπου υπάρχει η μονή, πάνω σε κάθετους απόκρημνους βράχους, από όπου η θέα στη θάλασσα είναι εξαίσια. Από εκείνο το σημείο ο επισκέπτης θωρεί το απέραντο μπλε της Μεσογείου θάλασσας. Τα Κύθηρα προστατεύουν η Αγία Ελέσσα και ο Άγιος Θεόδωρος. Επιπλέον, υπάρχουν στη νήσο οι μονές της Αγίας Μόνης, της Παναγίας Ορφανής, της Παναγίας Δέσποινας και του Αγίου Χαραλάμπους.

   Κάποια από τα τοπικά καλούδια είναι τα παξιμάδια, το ελαιόλαδο, το θυμαρίσιο μέλι, τα μελομακάρονα, οι κουραμπιέδες και το γλυκό ροζέδες.

   Τα Κύθηρα είναι ένα νησί με όμορφους ανθρώπους και τόπους για να εξερευνήσει κανείς. Έστω και εάν κάποιος έχει επισκεφθεί δυο φορές τα Κύθηρα, δεν τα έχει χορτάσει. Υπάρχουν και άλλες γωνιές για να εξερευνήσει την επόμενη φορά που θα ανταμώσει με αυτό το ωραίο νησί, το οποίο επιλέγουν για τις διακοπές τους οι τουρίστες από όλη την υφήλιο, οι οικογένειες, οι νέοι και οι εναλλακτικοί.

Σύνταξη: Α. Τ.